امام حسین علیهالسلام
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
حسین بن علی بن ابیطالب، مشهور به اباعبدالله و سیدالشهداء، سومین امام شیعیان و از شخصیتهای برجسته تاریخ اسلام است. او فرزند دوم امام علی و فاطمه زهرا و نوهٔ
پیامبر اسلام بود. امام حسین حدود ده سال امامت شیعیان را بر عهده داشت و سرانجام در
واقعهٔ عاشورا در کربلا به شهادت رسید. شخصیت، قیام و شهادت او تأثیر عمیقی بر تاریخ اسلام و فرهنگ مسلمانان، بهویژه شیعیان، گذاشت.
[ویرایش]
حسین بن علی از خاندان
بنیهاشم و از نسل عبدالمطلب بود. پدر او
علی بن ابیطالب ، نخستین امام نزد شیعیان (چهارمین خلیفه نزد اهل سنت)، و مادرش
حضرت فاطمه زهرا دختر پیامبر اسلام است. از این رو، او از برجستهترین افراد اهلبیت پیامبر به شمار میآید. در منابع اسلامی آمده است که او همراه با پدر، مادر و برادرش حسن در شمار
اصحاب کسا قرار داشت و در
واقعه مباهله نیز حضور داشت. در تفسیر شیعی،
آیهٔ تطهیر دربارهٔ همین خاندان نازل شده است.
[ویرایش]
نام «حسین» را پیامبر اسلام برای او برگزید. در برخی روایتها آمده است که این نام به الهام الهی انتخاب شد. کنیهٔ مشهور او ابوعبدالله است. در منابع تاریخی و حدیثی القاب فراوانی برای او ذکر شده که مهمترین آنها عبارتاند از: سیدالشهداء ؛ سید شباب اهل الجنة ؛ سبط رسولالله ، المقتول بالطّف ؛ ثارالله
[ویرایش]
امام حسین در مدینه متولد شد. درباره سال تولد او اختلاف وجود دارد، اما بسیاری از منابع سال ۴ هجری قمری و روز سوم شعبان را ذکر کردهاند. پس از تولد، پیامبر اسلام در گوش او
اذان و اقامه گفت و برای او
عقیقه انجام داد. در برخی روایات نقل شده است که جبرئیل در هنگام تولد او خبر شهادتش در کربلا را به پیامبر رساند. امام حسین حدود شش تا هفت سال از زندگی خود را در زمان پیامبر سپری کرد. پیامبر محبت بسیاری به او و برادرش
امام حسن داشت و در احادیث متعدد از فضیلت آنان یاد کرده است؛ از جمله: «حسن و حسین سرور جوانان اهل بهشتاند.» و «حسین از من است و من از حسینم.»
[ویرایش]
پس از رحلت پیامبر اسلام، امام حسین همراه پدر و خاندان خود در مدینه زندگی میکرد. منابع تاریخی گزارشهای اندکی از زندگی او در این دوره ارائه میدهند. در برخی روایتها آمده است که او در ماجراهای اجتماعی آن دوره حضور داشت، از جمله بدرقهٔ
ابوذر غفاری هنگام تبعید به ربذه و حضور در برخی رخدادهای سیاسی مدینه.
[ویرایش]
با آغاز خلافت امام علی، حسین بن علی در کنار پدر خود در امور سیاسی و نظامی مشارکت داشت. او در جنگهای مهم آن دوره، از جمله:
جنگ جمل ؛
جنگ صفین ؛
جنگ نهروان حضور داشت و در برخی منابع از سخنرانی و تشویق مردم به جهاد توسط او یاد شده است.
[ویرایش]
پس از شهادت امام علی، امامت به امام حسن رسید و حسین بن علی در این دوره از برادر خود پیروی میکرد. او از
تصمیم امام حسن برای صلح با معاویه حمایت کرد. پس از شهادت امام حسن در سال ۵۰ هجری قمری، امامت شیعیان به امام حسین رسید.
[ویرایش]
امام حسین حدود ده سال امامت شیعیان را بر عهده داشت. بخش عمدهٔ این دوران همزمان با حکومت
معاویه بن ابیسفیان بود. با وجود اینکه او حکومت معاویه را مشروع نمیدانست، به دلیل پیمان صلحی که میان امام حسن و معاویه بسته شده بود، از قیام نظامی خودداری کرد. با این حال، در مواردی به سیاستهای معاویه اعتراض کرد؛ از جمله در نامهای که پس از شهادت
حجر بن عدی برای او نوشت.
[ویرایش]
در سالهای پایانی حکومت معاویه، او تلاش کرد پسرش یزید را به عنوان جانشین خود معرفی کند. این اقدام با مخالفت برخی شخصیتهای مسلمان، از جمله امام حسین، روبهرو شد. امام حسین در سخنان خود
یزید را فردی نالایق برای خلافت دانست و این اقدام را بدعتی در نظام سیاسی مسلمانان قلمداد کرد. همچنین
خطبهٔ منا که از او نقل شده، انتقادی شدید از سیاستهای حکومت امویان به شمار میرود.
[ویرایش]
پس از مرگ معاویه در سال ۶۰ هجری قمری، یزید از حاکم مدینه خواست از امام حسین برای او بیعت بگیرد. امام حسین بیعت با یزید را مشروع ندانست و از آن خودداری کرد. در نتیجه، در ۲۷ یا ۲۸ رجب سال ۶۰ قمری مدینه را ترک کرد و به مکه رفت. او حدود چهار ماه در مکه اقامت داشت.
[ویرایش]
در مدت اقامت امام حسین در مکه، نامههای فراوانی از سوی مردم
کوفه به او رسید که در آن از او خواسته بودند برای رهبری آنان به عراق بیاید. امام برای بررسی اوضاع، پسرعموی خود
مسلم بن عقیل را به کوفه فرستاد. مسلم ابتدا از استقبال مردم خبر داد، اما پس از تغییر شرایط سیاسی و روی کار آمدن
عبیدالله بن زیاد به عنوان والی کوفه، دستگیر و به شهادت رسید. امام حسین در ۸ ذیالحجه سال ۶۰ قمری مکه را به قصد کوفه ترک کرد. در مسیر، سپاهی به فرماندهی
حر بن یزید ریاحی راه را بر کاروان او بست. کاروان امام در نهایت در دوم محرم سال ۶۱ قمری در سرزمین
کربلا توقف کرد. سپاه کوفه به فرماندهی
عمر بن سعد در برابر او قرار گرفت و به دستور عبیدالله بن زیاد، راه دسترسی کاروان امام به آب
فرات بسته شد.
[ویرایش]
در روز ۱۰ محرم سال ۶۱ هجری قمری (
عاشورا) نبردی میان سپاه امام حسین و لشکر کوفه درگرفت. یاران امام حدود هفتاد و دو نفر بودند، در حالی که سپاه مقابل شمار بسیار بیشتری داشت. در این نبرد، امام حسین و بیشتر یاران و خویشاوندانش، از جمله
علیاکبر،
عباس بن علی و
عبدالله (علیاصغر) به شهادت رسیدند. پس از پایان نبرد، زنان و کودکان کاروان و نیز
امام سجاد که بیمار بود، به اسارت گرفته شدند و به کوفه و سپس دمشق فرستاده شدند. پیکر امام حسین و یارانش نیز توسط
قبیله بنیاسد در کربلا دفن شد.
[ویرایش]
قیام امام حسین از مهمترین رویدادهای تاریخ اسلام است که درباره هدف آن دیدگاههای مختلفی وجود دارد. برخی پژوهشگران آن را تلاشی برای
تشکیل حکومت اسلامی و بازگرداندن حاکمیت دینی میدانند، در حالی که گروهی دیگر آن را حرکتی اصلاحی با هدف زندهکردن فریضه «
امر به معروف و نهی از منکر» و اصلاح جامعه اسلامی معرفی میکنند. در نقلهای منسوب به امام حسین نیز هدف قیام، اصلاح امت اسلامی و عمل به سیره پیامبر و امام علی بیان شده است. از سوی دیگر، این قیام تأثیر عمیقی بر فرهنگ اسلامی، بهویژه در میان شیعیان، گذاشته است؛ بهگونهای که امام حسین نماد آزادگی، مقاومت در برابر ظلم و ایثار شناخته میشود و آیینهایی مانند عزاداری محرم، عاشورا و
اربعین حسینی بهعنوان بخش مهمی از هویت دینی شیعه شکل گرفتهاند. همچنین از ایشان میراثی از دعاها، خطبهها و سخنان برجای مانده که از جمله مشهورترین آنها «
دعای عرفه» است و در منابع حدیثی و تاریخی گردآوری شده است.
