آیه مودت
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
آیه مودت بخشی از
آیه ۲۳ سوره شوری است که در آن، مزد و پاداش رسالت پیامبر اسلام دوستی با خویشاوندان «مودت در قربی» معرفی شده است. این آیه از مهمترین آیات قرآنی در حوزه امامت، فضائل اهلبیت و استمرار مرجعیت دینی پس از پیامبر بهشمار میآید.
[ویرایش]
«قُل لَّا أَسْأَلُکُمْ عَلَیهِ أَجْرًا إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِی الْقُرْبَیٰ»
«(ای پیامبر!) بگو در ازای آن (رسالت) پاداشی از شما نمیخواهم، مگر دوستی درباره خویشاوندان».
بر اساس روایات نقلشده از
ابنعباس در منابع مفسران شیعه و اهلسنت، پس از
هجرت پیامبر به مدینه و استقرار جامعه اسلامی، گروهی از
انصار نزد پیامبر آمدند و پیشنهاد کردند در صورت بروز مشکلات مالی، از اموال آنان بدون قید و شرط استفاده کند. در پی این پیشنهاد، آیه مودت نازل شد و اعلام کرد که پیامبر در برابر رسالت خود هیچ پاداش مادی درخواست نمیکند و مزد رسالت، تنها محبت و مودت به خویشاوندان اوست.
[ویرایش]
در لغت، «مودت» بهمعنای محبت کردن توأم با پیوستگی و دوستی است؛ از منظر
راغب اصفهانی، مودت بهمعنای شدت محبت و همراهی عملی با محبوب است و از دیدگاه
علامه طباطبایی با بررسی کاربردهای قرآنی، مودت محبتی است که دارای آثار بیرونی، تعهد عملی و پیروی باشد—چنانکه در
آیه ۳۱ سوره آلعمران محبت به خدا با تبعیت از پیامبر همراه دانسته شده است—و بر همین اساس، مودت با کینه و دشمنی منافات دارد و متضمن تأثیرپذیری و پیوستگی است.
[ویرایش]
درباره تعیین مصداق واژه «قربی» میان مفسران اختلافنظر وجود دارد؛ از یک سو، عالمان شیعه و برخی از مفسران اهلسنت با استناد به روایات متواتر بر این باورند که منظور از «قربی»، اهلبیت پیامبر، یعنی
حضرت علی،
حضرت فاطمه و امامان معصوم از نسل آنان است. چنانکه فضل بن حسن طبرسی در
مجمعالبیان به پذیرش این معنا توسط مفسرانی چون
فخر رازی،
زمخشری و
ثعلبی اشاره کرده و از سوی دیگر، در تفاسیر اهلسنت دیدگاههای دیگری همچون اختصاص آن به عموم
بنیهاشم و فرزندان عبدالمطلب، حمل آیه بر دستور به رعایت صله رحم با خویشان، و نگاه ادبی زمخشری مبنی بر اراده مصدر «قرابت» و درخواست ترک آزار به احترام خویشاوندی نسبی نیز مطرح شده است.
[ویرایش]
پژوهشگران قرآنی حکمت درخواست اجر رسالت در آیه مودت را تداوم خط هدایت پس از پیامبر دانستهاند؛ در همین راستا،
علامه طباطبایی با اتکا به روایاتی چون
حدیث ثقلین، وجوب مودت به اهلبیت را ابزاری برای مرجعیت علمی امت تفسیر میکند و آن را تلاشی برای استمرار پیام رسالت میداند که منفعتش در نهایت به خود مؤمنان بازمیگردد، و آیت الله
عبدالله جوادی آملی نیز بر این باور است که در این مودت هیچگونه منفعت شخصی برای پیامبر مطرح نیست، بلکه این محبت مقدمه بهرهمندی امت از چراغهای هدایت و کشتیهای نجات به شمار میرود.