مسلم بن عقیل بن ابیطالب علیه السلام
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
مسلم بن عقیل بن ابیطالب، از شخصیتهای برجسته سده نخست هجری و از یاران نزدیک
امام حسین بود که در سال ۶۰ هجری قمری به عنوان نماینده آن حضرت به
کوفه اعزام شد. مأموریت او بررسی شرایط سیاسی کوفه و اخذ
بیعت برای امام حسین بود. وی در ۹ ذیالحجه سال ۶۰ هجری در کوفه به شهادت رسید. آرامگاه او در شرق
مسجد کوفه قرار دارد.
[ویرایش]
مسلم فرزند
عقیل بن ابیطالب، برادر
امام علی، بود. بنابراین: پسرعموی امام حسن و امام حسین محسوب میشد. از خاندان
بنیهاشم و از نسل عبدالمطلب بود. درباره مادر او گزارشهای متفاوتی وجود دارد و منابع نامهایی مانند «حلیه» یا «علیه» را ذکر کردهاند. بر اساس برخی نقلها، همسر او
رقیه دختر امام علی بوده است؛ در این صورت، مسلم علاوه بر نسبت خویشاوندی، داماد امام علی نیز بوده است. درباره تعداد فرزندان او اختلاف وجود دارد. مشهورترین آنان:
عبدالله بن مسلم و
محمد بن مسلم هستند که هر دو در واقعه کربلا (۱۰ محرم ۶۱ هجری) به شهادت رسیدند.
[ویرایش]
در برخی منابع تاریخی آمده است که مسلم: در فتوحات شمال آفریقا (سال ۲۱ هجری) حضور داشته است. در
جنگ صفین در کنار امام علی شرکت کرده است. این گزارشها نشان میدهد که او پیش از مأموریت کوفه، تجربه سیاسی و نظامی داشته است.
[ویرایش]
پس از مرگ
معاویه در سال ۶۰ هجری و امتناع امام حسین از بیعت با یزید، مردم کوفه نامههای متعددی برای امام ارسال کردند و از او دعوت نمودند به کوفه بیاید و رهبری مخالفت با حکومت اموی را بر عهده گیرد. امام حسین برای اطمینان از صداقت این دعوت، مسلم بن عقیل را به عنوان نماینده خود اعزام کرد. (حرکت از مکه:
۱۵ رمضان ۶۰ هجری و ورود به کوفه:
۵ شوال ۶۰ هجری) مسلم در کوفه با استقبال گسترده روبهرو شد و هزاران نفر با او بیعت کردند. شمار بیعتکنندگان در منابع بین ۱۲ تا بیش از ۳۰ هزار نفر ذکر شده است. بیعت با تأکید بر (مفاد بیعت): عمل به قرآن ؛ پیروی از سنت پیامبر ؛ مبارزه با ظلم ؛ حمایت از اهلبیت انجام میگرفت.
[ویرایش]
در
۱۱ ذیالقعده ۶۰ هجری مسلم طی نامهای به امام حسین، آمادگی مردم کوفه را گزارش کرد. در آغاز، کوفه تحت حکومت
نعمان بن بشیر بود. اما با گزارش برخی طرفداران حکومت اموی، یزید
عبیدالله بن زیاد را به حکومت کوفه منصوب کرد. ابن زیاد با اقدامات زیر شرایط را تغییر داد:
- تهدید سران قبایل
- تطمیع افراد بانفوذ
- ایجاد فضای ارعاب
- استفاده از شبکه جاسوسی
- دستگیری یاران مسلم
به تدریج مردم از اطراف مسلم پراکنده شدند. مسلم در خانه
هانی بن عروه اقامت داشت. پس از دستگیری هانی، مسلم قیام کرد و حدود ۴ هزار نفر گرد او جمع شدند و دارالاماره را محاصره کردند. اما در اثر فشارهای سیاسی، تهدیدها و ترس عمومی، مردم کوفه به سرعت متفرق شدند و مسلم تنها ماند. پس از پراکندگی یاران، مسلم به خانه زنی به نام
طوعه پناه برد. محل او گزارش شد و گروهی برای دستگیریاش اعزام شدند. او مقاومت کرد و پس از نبردی سخت دستگیر شد.
[ویرایش]
مسلم بن عقیل، روز چهارشنبه،
۹ ذیالحجه سال ۶۰ هجری قمری، همزمان با روز عرفه، در شهر کوفه به شهادت رسید. این واقعه تلخ به دستور مستقیم عبیدالله بن زیاد، حاکم دستنشانده یزید بر کوفه، صورت گرفت. ابن زیاد با مشاهده شکست قیام مسلم و تنها ماندن او، دستور داد تا حکم شهادتش را صادر کنند. پس از دستگیری مسلم بن عقیل، او را به دارالاماره کوفه منتقل کردند. در آنجا، عبیدالله بن زیاد دستور داد تا مسلم را به بالاترین نقطه قصر ببرند تا اجرای حکم در ملاء عام صورت گیرد و هشداری برای دیگر مخالفان باشد. فردی به نام
بکیر بن حمران مسئولیت اجرای حکم را بر عهده گرفت. مسلم بن عقیل با شجاعت در برابر جلاد خود ایستاد، اما در نهایت سر از بدن او جدا شد. پس از آن، پیکر بیجان مسلم را از بالای قصر به پایین افکندند تا بر زمین افتد. طبق گزارشهای تاریخی، پس از شهادت مسلم بن عقیل، سر مبارک او را به عنوان نشانه پیروزی و اعلام خبر به شام نزد
یزید بن معاویه فرستادند. همچنین، پیکر او و هانی بن عروه مدتی در معرض دید عموم قرار گرفت تا وحشت و ترس در دل مردم کوفه ایجاد شود.
[ویرایش]
در واپسین لحظات پیش از شهادت، مسلم بن عقیل دو وصیت مهم را به
عمر بن سعد، فرمانده سپاهی که در کوفه حضور داشت، ابلاغ کرد: اولین وصیت (پیام به امام حسین): مسلم از عمر بن سعد خواست تا نامه او را به امام حسین برساند و امام را از وضعیت خطرناک کوفه و تغییر شرایط آگاه سازد و از ایشان بخواهد که به کوفه نیایند. این وصیت، نشاندهنده نگرانی عمیق مسلم برای جان امام بود. دومین وصیت (امور شخصی): وصیت کرد که بدهیهای او (که مبلغ آن ذکر شده) از محل فروش اموالش پرداخت شود و جسد بیجان او به طور شایسته دفن گردد. این وصیت، مسئولیتپذیری و دقت او را در امور دنیوی، حتی در آستانه شهادت، نشان میدهد.
[ویرایش]
خبر شهادت مسلم بن عقیل در مسیر حرکت امام حسین به سوی کربلا به ایشان رسید. این خبر تأثیر عمیقی بر امام داشت. امام حسین پس از شنیدن این واقعه فرمودند: «مسلم و اصحابش از اصحاب من بودند... خدا رحمتش کند. اما ما باید راهی را که خداوند برایمان رقم زده، ادامه دهیم...» ایشان همچنین پیشبینی کردند که در این نقطه، یارانشان پراکنده خواهند شد. این واکنش، اندوه عمیق امام را نسبت به شهادت نمایندهاش نشان داد و در عین حال، اراده قاطع ایشان را برای ادامه مسیر با وجود تمام خطرات و شهادتها، بیان کرد. این خبر همچنین باعث شد برخی از همراهان امام که انگیزههای غیر الهی داشتند، از ادامه مسیر منصرف شوند.
