عبدالله بن جعفر بن ابیطالب علیهالسلام
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
عبدالله بن جعفر بن ابیطالب؛ یکی از صحابه پیامبر اسلام صلیاللهعلیهوآلهوسلّم، فرزند
جعفر بن ابیطالب (جعفر طیار) و
اسماء بنت عمیس، و همسر
حضرت زینب سلاماللهعلیها بود. وی به دلیل سخاوت بینظیرش ملقب به «بحر الجود» (دریای سخاوت) شد. عبدالله در رویدادهای مهم صدر اسلام حضور داشت و نقش مهمی در وقایع مربوط به قیام امام حسین علیهالسّلام ایفا کرد، هرچند خود در کربلا حضور نداشت.
[ویرایش]
عبدالله بن جعفر در سال اول هجری در
حبشه به دنیا آمد. او اولین نوزادی بود که در میان
مهاجران مسلمان به حبشه به دنیا آمد. مادرش اسماء بنت عمیس بود. عبدالله همراه پدر، مادر و دیگر مهاجران در سال هفتم هجری به مدینه بازگشت. پس از شهادت پدرش، جعفر طیار، در
جنگ موته، عبدالله تحت سرپرستی و تربیت
امام علی علیهالسّلام در خانه آن حضرت رشد کرد.
عبدالله بن جعفر با حضرت زینب سلاماللهعلیها، دختر حضرت علی علیهالسّلام و
حضرت فاطمه سلاماللهعلیها، ازدواج کرد. حاصل این ازدواج فرزندانی چون علی، عباس، عون، محمد و امکلثوم (بنابر برخی منابع) بود. او همچنین با
لیلا بنت مسعود و
امکلثوم (دختر دیگر امام علی) ازدواج کرد.
عبدالله بن جعفر به عنوان یکی از
صحابه پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآلهوسلّم شناخته میشود. او در دوران خلافت امام علی علیهالسّلام در کنار ایشان بود و در جنگهای
جمل و
صفین در رکاب آن حضرت حضور یافت. وی همچنین از کاتبان و مشاوران امام علی محسوب میشد و در ماجرای
قصاص ابنملجم نقش داشت.
[ویرایش]
عبدالله بن جعفر با وجود دوری از واقعه کربلا، تلاشهای قابل توجهی برای جلوگیری از حرکت امام حسین علیهالسّلام به سمت عراق و حفظ جان ایشان و خاندانشان انجام داد:
هنگامی که خبر تصمیم امام حسین علیهالسّلام برای خروج از مکه و حرکت به سمت عراق به مدینه رسید، عبدالله بن جعفر نامهای به ایشان نوشت. او با ابراز نگرانی شدید از احتمال کشته شدن امام و خاندانشان، از حضرت درخواست کرد که از این سفر منصرف شده و به مدینه بازگردند. در این نامه آمده بود: «تو را به خدا، وقتی این نامه را دیدی بازگرد که بیم دارم این سفر که در پیش داری باعث نابودی تو و خاندانت شود. اگر کشته شوی نور زمین خاموش شود. که تو راهنمای هدایت جویانی و امیر مؤمنان، در رفتن شتاب مکن که من از دنبال نامه میرسم.»
عبدالله بن جعفر که خود به مکه آمده بود، نزد
عمرو بن سعید، والی وقت مکه، رفت و از او خواست تا نامهای به امام حسین علیهالسّلام بنویسد و ضمن دادن امان، ایشان را به بازگشت ترغیب کند. عمرو بن سعید این پیشنهاد را پذیرفت و عبدالله بن جعفر نامهای را نوشت و به مهر او رساند. سپس عبدالله به همراه یحیی بن سعید (برادر عمرو بن سعید) به سمت امام حسین علیهالسّلام شتافتند. یحیی بن سعید نامه را به امام تقدیم کرد که در آن از ایشان خواسته شده بود با آنها به نزد عمرو بن سعید بیایند تا امنیتشان تضمین شود. امام حسین علیهالسّلام که تصمیم قطعی خود را گرفته بودند، پاسخ دادند: «برای من امان نامه نوشتهای، بهترین امان، امان خداست... از خدا میخواهیم که در این دنیا ترسی دهد که به روز رستاخیز موجب امان شود. اگر از آن نامه قصد رعایت و نیکی نسبت به من داشتهای خداوند در دنیا و آخرت به تو پاداش دهد، و السلام.» حتی پس از اصرارهای عبدالله بن جعفر و یحیی بن سعید برای بازگشت امام، ایشان فرمودند: «خوابی دیدهام که پیامبر نیز در آن بود و دستوری یافتهام که به ضررم باشد یا به سودم انجام میدهم.» امام از بیان جزئیات خواب خود امتناع ورزیدند. پس از ناامیدی عبدالله بن جعفر از بازگرداندن امام حسین علیهالسّلام، او به دو فرزند خویش، عون و محمد، دستور داد که ملازم رکاب امام باشند، به همراه ایشان بروند و در رکاب آن حضرت شمشیر بزنند.
پس از واقعه کربلا و شهادت فرزندانش، عبدالله بن جعفر به شدت متأثر شد. بنابر روایات، او به کسانی که در سوگ فرزندانش به او تسلیت میگفتند، چنین پاسخ داد: «سوگند به خدا اگر همراه او بودم دوست میداشتم از وی دست برندارم تا در رکاب او شهید شوم و سوگند به خدا عملی که مرا مسرور میکند و اندوه فرزندان مرا بر من آسان میسازد همان است که یادگارهای من در رکاب برادر و پسر عموی من شهید شده و پا به پای او حرکت کرده و به ستم ستمگران شکیبائی ورزیدهاند.» وی همواره بر این امر افتخار میکرد که فرزندانش در راه دفاع از امام حسین به شهادت رسیدهاند.
[ویرایش]
زمان وفات عبدالله بن جعفر حدود سال ۸۰ قمری ذکر شده است. در خصوص محل دفن او اختلاف نظر وجود دارد:
دیدگاه اول (مدینه): منابع معتبر تاریخی مانند کتاب «اسد الغابه» (نوشته ابن اثیر) و «الاستیعاب» (نوشته ابن عبدالبر) معتقدند که عبدالله بن جعفر در مدینه وفات یافته و در
قبرستان بقیع به خاک سپرده شده است. ابان بن عثمان که در آن زمان امیر مدینه بود، بر جنازه وی نماز خواند. کتاب «الاعلام» نیز وفات او در مدینه را تأیید میکند.
دیدگاه دوم (شام): برخی منابع متأخرتر، مانند کتاب «نزهه اهل الحرمین» (نوشته سید حسن صدر)، به وجود قبری منسوب به او در
قبرستان بابالصغیر در دمشق اشاره دارند. این نقلها گاه به همراه حضرت زینب در شام ذکر شدهاند. با این حال، کتاب "تاریخ و آثار اسلامی مکه مکرمه و مدینه منوره" صحت تاریخی این انتساب را مورد تردید قرار داده و تأکید میکند که عبدالله در
سال حجاف در مکه وفات یافته و در بقیع مدفون است.
