جعفر بن ابیطالب علیهالسلام
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
جعفر بن ابیطالب (کنیه: ابوعبدالله؛ مشهور به جعفر طیار یا ذوالجناحین)، پسر عموی
پیامبر اسلام و برادر بزرگتر
امام علی علیه السلام بود. او از پیشگامان اسلام، یکی از نخستین مسلمانان، سرپرست مهاجران به حبشه، فرمانده سپاه اسلام در
جنگ موته و از شخصیتهای برجسته صدر اسلام است. پیامبر به دلیل شهادت ایشان و قطع شدن دستانش در جنگ موته و بشارت الهی مبنی بر پرواز او در بهشت با دو بال، لقب «جعفر طیار» را به او دادند. همچنین به دلیل سخاوت و رسیدگیاش به فقرا، ملقب به «ابوالمساکین» گردید.
[ویرایش]
جعفر بن ابیطالب، فرزند
ابوطالب بن عبدالمطلب و
فاطمه بنت اسد بود. او از بنیهاشم از قریش بود. مادرش، فاطمه بنت اسد، نخستین زن هاشمی بود که با مردی هاشمی، یعنی ابوطالب، ازدواج کرد. جعفر دارای سه برادر به نامهای طالب، عقیل و علی بن ابیطالب بود. همچنین او خواهرانی به نامهای ام هانی (فاخته)، جمانه و ریطه داشت.
[ویرایش]
در دوران خشکسالی مکه، ابوطالب با وجود فرزندان زیاد، در تنگدستی مالی قرار گرفت. به پیشنهاد پیامبر اسلام (ص)،
عباس بن عبدالمطلب، عموی جعفر علیه السلام، کفالت او را بر عهده گرفت. جعفر تا زمان اسلام آوردن نزد عموی خود میزیست. در دوران جاهلیت نیز، جعفر به دوری از
بتپرستی، میگساری، دروغ و زنا شناخته میشد و پیامبر نیز بعدها از این صفات نیکوی او تقدیر فرمودند.
[ویرایش]
جعفر بن ابیطالب از نخستین گروندگان به اسلام بود. بر اساس روایات، او در همان سال نخست
بعثت، اندکی پس از برادرش، علی بن ابیطالب، اسلام آورد. در برخی نقلها آمده است که ابوطالب، جعفر را در سمت چپ پیامبر و علی علیه السلام را در سمت راست ایشان قرار داد تا نماز بگزارند؛ این واقعه به عنوان نخستین نماز جماعت در اسلام شناخته میشود. او همچنین جزو نفرات اولیه بود که قبل از
ورود پیامبر به خانه ارقم، به اسلام گروید.
[ویرایش]
با افزایش آزار و شکنجه مشرکان
قریش علیه مسلمانان، پیامبر به آنان توصیه به مهاجرت به حبشه (اتیوپی کنونی) را نمودند. در سال پنجم بعثت، جعفر بن ابیطالب به همراه همسرش،
اسماء بنت عمیس، و حدود ۸۳ نفر از مسلمانان، به حبشه هجرت کردند. جعفر به دستور پیامبر، به عنوان امیر و سرپرست این گروه از مهاجران انتخاب شد. قریش که از این مهاجرت نگران بودند، نمایندگانی را به همراه هدایا نزد
نجاشی، پادشاه حبشه، فرستادند تا مسلمانان را به مکه بازگردانند. جعفر بن ابیطالب به عنوان سخنگوی مسلمانان، در مناظره با نمایندگان قریش، با استدلالهای قوی و بیان تعالیم اسلام، نجاشی را متقاعد ساخت و موفق شد نقشه قریش را خنثی کند. گفته شده است که نجاشی پس از شنیدن سخنان جعفر و قرائت آیاتی از قرآن (که درباره
حضرت عیسی و
حضرت مریم بود)، شیفته اسلام شد و مسلمان گردید. این رویداد، اقامت امن مسلمانان در حبشه را تضمین کرد. جعفر در حبشه صاحب سه فرزند شد: عبدالله بن جعفر، محمد بن جعفر و عون بن جعفر. عبدالله، نخستین مولود مسلمانان در حبشه بود و نسل جعفر عمدتاً از طریق او ادامه یافت.
[ویرایش]
در سال هفتم هجرت، پس از
فتح خیبر، جعفر بن ابیطالب به همراه گروهی از مهاجران حبشه، به سوی مدینه حرکت کردند. خبر بازگشت ایشان، مایه خوشحالی فراوان پیامبر اسلام شد. نقل است که پیامبر به استقبال جعفر شتافتند و با دیدن ایشان، شدت سرور و اشتیاقشان چنان بود که میان دو چشم جعفر را بوسیدند و فرمودند: «نمیدانم به فتح خیبر خوشحالترم یا به بازگشت جعفر.» این استقبال پرشور، نشاندهنده جایگاه رفیع و محبت عمیق پیامبر نسبت به جعفر بود.
[ویرایش]
در مدینه، پیامبر نمازی مخصوص را به جعفر بن ابیطالب تعلیم دادند که به «
نماز جعفر طیار» یا «صلاة جعفر» شهرت یافت. این نماز چهار رکعتی، که در آن ذکر خاصی به جای تسبیحات اربعه در هر رکعت خوانده میشود، فضیلت بسیاری دارد و طبق روایات، جبرئیل آن را به عنوان هدیه الهی برای جعفر و پس از آن برای عموم مسلمانان آورده است. این نماز به عنوان یادبودی از جایگاه ویژه جعفر و کرامات او شناخته میشود.
[ویرایش]
در سال هشتم هجری قمری، سپاهی از مسلمانان به فرماندهی جعفر بن ابیطالب، برای مقابله با نیروهای امپراتوری روم شرقی و متحدان عربشان (غسانیان) به منطقه «موته» (در اردن کنونی) اعزام شد. این نبرد، یکی از سختترین و سرنوشتسازترین نبردها در صدر اسلام بود. جعفر بن ابیطالب به عنوان فرمانده نخست سپاه اسلام، دلاورانه در برابر سپاه عظیم دشمن ایستادگی کرد. در جریان نبرد، دستان راست و سپس چپ ایشان قطع شد. با وجود جراحات شدید، او پرچم اسلام را با بازوهای قطع شده و سینه خود نگه داشت تا از زمین نیفتد و روحیه سپاه اسلام تضعیف نشود. سرانجام، جعفر در این جنگ به شهادت رسید. پیامبر اسلام، پس از اطلاع از شهادت جعفر بن ابیطالب و نحوه ایثارگری ایشان، فرمودند: «خداوند به خاطر دستان قطع شدهاش، در بهشت به او دو بال عطا کرده است تا با فرشتگان پرواز کند.» از این رو، جعفر به "ذوالجناحین" (دو بالدار) ملقب گردید. این لقب، نمادی از جایگاه والا و پاداش الهی برای فداکاری بینظیر اوست.
[ویرایش]
خبر شهادت جعفر و دو تن دیگر از فرماندهان سپاه اسلام (
عبدالله بن رواحه و
زید بن حارثه) در جنگ موته، اندوه عمیقی بر پیامبر و مسلمانان وارد کرد. پیامبر به شدت گریستند و در سوگ ایشان فرمودند: «امیر شما جعفر بود که با دستان قطع شدهاش پرچم را نگه داشت تا به شهادت رسید. خداوند دو بال در بهشت به او روزی فرموده است.» پیامبر همچنین دستور دادند تا سه روز برای خانواده جعفر غذا تهیه شود و به آنان تسلیت گفتند. این سنت حسنه، تا به امروز نیز در میان مسلمانان باقی مانده است. ایشان جعفر را «ابوالمساکین» (پدر بینوایان) نامیدند، چرا که او همواره به فقرا و نیازمندان رسیدگی میکرد و با آنان همدردی مینمود.
[ویرایش]
جعفر بن ابیطالب، علاوه بر شجاعت و ایثارگری در میدان نبرد، از شخصیت اخلاقی و معنوی بسیار والایی برخوردار بود. (شباهت به پیامبر:) ایشان به دلیل شباهت ظاهری و خلقی به پیامبر اسلام، مورد توجه و محبت ویژه ایشان بودند. نقل شده است که پیامبر در وصف ایشان فرمودند: «شما در خلقت و خوی، شبیهترین مردم به من هستید.» این شباهت، جایگاه معنوی و روحانی جعفر را نمایان میسازد. (سخاوت و همدردی با فقرا:) لقب «ابوالمساکین» (پدر بینوایان) گواه صریح بر روح بلند و سادگی او در رسیدگی به فقرا و نیازمندان بود. او همواره به مشکلات طبقات محروم جامعه توجه داشت و تلاش میکرد تا در حد توان، گره از کارشان بگشاید. (قاطعیت در حق:) جعفر علیه السلام در دفاع از حق و حقیقت، قاطع و استوار بود. این ویژگی در مناظرات او با نمایندگان قریش در حبشه و همچنین در میدان نبرد به وضوح مشاهده شد.
[ویرایش]
جعفر بن ابیطالب دارای فرزندان متعددی بود که نامآورترین آنان عبارتند از:
عبدالله بن جعفر معروف به «کاتب امیرالمؤمنین» و «ابنالهاشمیین». او یکی از شخصیتهای برجسته دوران خود بود و نسل جعفر عمدتاً از طریق او ادامه یافت.
محمد بن جعفر: از دیگر فرزندان ایشان.
عون بن جعفر: که او نیز در کربلا حضور داشت.
یحیی بن جعفر ؛
ام کلثوم بنت جعفر . خاندان جعفر همواره مورد احترام و توجه اهلبیت بودند و نقش مهمی در وقایع تاریخی ایفا کردند.
[ویرایش]
مزار شریف جعفر بن ابیطالب در منطقهای به نام «مزار شریف» در
کشور اردن واقع شده است. این مکان، به یکی از زیارتگاههای مهم برای شیعیان و محبان اهلبیت تبدیل شده است. این مقبره در طول تاریخ توسط سلاطین و شخصیتهای اسلامی، از جمله
ملک ظاهر بیبرس اول (سلطان ممالیک مصر و شام) در قرن هفتم هجری، مورد بازسازی و توجه قرار گرفته است. این مکان مقدس، یادگاری از فداکاری و جایگاه رفیع جعفر طیار است.
