مسلم بن عوسجه اسدی
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
مسلم بن عوسجه اسدی از یاران برجسته
امام حسین علیه السلام و از شهدای واقعه کربلا در سال ۶۱ هجری قمری است. او از
قبیله بنیاسد و از چهرههای شناختهشده کوفه در نیمه نخست قرن اول هجری به شمار میرفت. در منابع تاریخی و روایی، از او به عنوان فردی عابد، شجاع، قرآندان، راوی حدیث و از یاران وفادار اهل بیت یاد شده است. نام او در
زیارت ناحیه مقدسه و
زیارت رجبیه نیز آمده که نشاندهنده جایگاه معنوی او در فرهنگ شیعه است.
[ویرایش]
مسلم بن عوسجه از شخصیتهای بانفوذ کوفه و از بزرگان قبیله بنیاسد بود. برخی منابع او را از
اصحاب پیامبر اسلام نیز دانستهاند. او در کنار امام علی علیه السلام در جنگهای مهمی چون
جمل،
صفین و
نهروان حضور داشت و در فتوحات اسلامی، بهویژه در نبرد آذربایجان، نقش داشت. در منابع رجالی، وی به عنوان فردی باتقوا، زاهد، شجاع و مورد اعتماد معرفی شده است. جایگاه اجتماعی او در کوفه باعث شده بود در میان شیعیان این شهر نفوذ قابل توجهی داشته باشد و در تحولات سیاسی دوران پایانی
حکومت اموی نقشآفرین باشد.
[ویرایش]
در جریان
دعوت مردم کوفه از امام حسین، مسلم بن عوسجه از جمله امضاکنندگان نامهها و دعوتکنندگان آن حضرت به کوفه بود. پس از ورود
مسلم بن عقیل به کوفه به عنوان نماینده امام، او از نخستین بیعتکنندگان با وی به شمار میرفت و در سازماندهی نیروها نقش فعالی داشت. او مسئولیتهایی همچون جمعآوری بیعت، تأمین مالی، خرید سلاح و هماهنگی میان قبایل را بر عهده داشت و در برخی گزارشها از نزدیکان و افراد مورد اعتماد مسلم بن عقیل معرفی شده است. در جریان فشارهای
عبیدالله بن زیاد، فعالیت شیعیان سرکوب شد و او نیز ناچار به اختفا گردید. در برخی گزارشها، نفوذ یک جاسوس به نام «معقل» در شبکه یاران مسلم بن عقیل، از عوامل ضربه به این نهضت دانسته شده است.
[ویرایش]
پس از شکست قیام مسلم بن عقیل و شهادت او، فضای کوفه به شدت امنیتی شد. مسلم بن عوسجه مدتی در خفا به سر برد تا اینکه با اطلاع از حرکت امام حسین به سمت کربلا، به همراه برخی یاران از جمله
حبیب بن مظاهر، کوفه را ترک کرد و خود را به کاروان امام رساند. در برخی نقلها آمده است که او به همراه خانوادهاش به امام پیوست.
[ویرایش]
مسلم بن عوسجه در روزهای پیش از
عاشورا به امام حسین ملحق شد و از یاران نزدیک ایشان در کربلا قرار گرفت. حضور او برای سپاه امام از اهمیت ویژهای برخوردار بود، زیرا او هم سابقه نظامی داشت و هم از چهرههای معتبر کوفه به شمار میرفت.
[ویرایش]
در شب عاشورا، هنگامی که امام حسین بیعت خود را از یاران برداشت و آنان را به ترک میدان در تاریکی شب آزاد گذاشت، مسلم بن عوسجه از نخستین کسانی بود که برخاست و وفاداری کامل خود را اعلام کرد. او تصریح کرد که هرگز امام را تنها نخواهد گذاشت و تا آخرین توان خواهد جنگید. در نقلهای تاریخی آمده است که او آمادگی خود را برای جنگ تا مرز مرگ، حتی بدون سلاح، اعلام کرد و مرگ در کنار امام را افتخار ابدی دانست. این سخنان در منابع عاشورایی به عنوان نمونهای برجسته از وفاداری مطلق شناخته میشود.
[ویرایش]
در روز عاشورا، مسلم بن عوسجه در
خط مقدم نبرد حضور داشت و با سپاه عمر بن سعد درگیر شد. او با شجاعت فراوان جنگید و در برخی گزارشها، اجازه حمله به شمر را نیز درخواست کرد که امام حسین به دلیل آغاز نکردن جنگ، با آن موافقت نکرد. او در میدان نبرد رجزهایی خواند که بر هویت قبیلهای (بنیاسد)، ایمان توحیدی و روحیه جنگاوری او دلالت داشت. در جریان نبردهای اولیه، به شدت مجروح شد.
[ویرایش]
مسلم بن عوسجه در همان ساعات نخست درگیری یا در حمله اول سپاه دشمن به شدت زخمی شد و به شهادت رسید. بسیاری از منابع او را نخستین شهید از یاران امام حسین در روز عاشورا دانستهاند. پس از شهادت، امام حسین و حبیب بن مظاهر بر بالین او حاضر شدند. امام با تلاوت آیه «فَمِنْهُمْ مَنْ قَضىٰ نَحْبَهُ وَمِنْهُمْ مَنْ يَنتَظِرُ وَمَا بَدَّلُوا تَبْدِيلًا» برای او طلب رحمت کرد. در واپسین لحظات، او امام را به ادامه راه حق و استقامت تا آخرین لحظه توصیه نمود.
[ویرایش]
شهادت مسلم بن عوسجه واکنشهای متفاوتی در پی داشت. یاران امام از فقدان او بسیار اندوهگین شدند و برخی مانند حبیب بن مظاهر بر او گریستند و او را به بهشت بشارت دادند. در مقابل، برخی از سپاهیان عمر بن سعد از کشته شدن او اظهار شادی کردند، در حالی که برخی دیگر از جمله
شبث بن ربعی این شادی را نکوهش کرده و او را شخصیتی بزرگ و شایسته احترام دانستند.
[ویرایش]
نام مسلم بن عوسجه در منابع حدیثی، تاریخی و زیارتی شیعه آمده است. در زیارت ناحیه مقدسه و زیارت رجبیه، از او با احترام فراوان یاد شده و به عنوان نماد وفاداری، ایثار و استقامت معرفی گردیده است. در فرهنگ عاشورا، او به عنوان یکی از چهرههای برجستهای شناخته میشود که تا آخرین لحظه بر عهد خود با امام حسین باقی ماند و جان خود را در راه او فدا کرد.
