|
| ||||||||||||||||||||
عملیات مسلم بن عقیل از عملیاتهای مهم نیروهای جمهوری اسلامی ایران در جریان جنگ عراق با ایران بود که در بامداد ۹ مهر ۱۳۶۱ با رمز «یا ابوالفضل العباس» در جبهه میانی جنگ و در منطقه غرب سومار آغاز شد. این عملیات با فرماندهی مشترک سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و ارتش جمهوری اسلامی ایران و تحت هدایت قرارگاه نجف اشرف اجرا گردید. هدف اصلی آن آزادسازی ارتفاعات مرزی، تأمین دشت سومار، عقب راندن نیروهای عراقی از غرب این منطقه و ایجاد امکان تهدید شهر مندلی عراق بود. عملیات طی دو مرحله و در مدت هفت روز انجام شد و در پایان بخش قابل توجهی از مناطق اشغالی آزاد و مواضع نیروهای ایرانی تثبیت گردید. ۱ - پیشزمینه[ویرایش]پس از توقف عملیات رمضان در تابستان ۱۳۶۱ در شرق بصره، فرماندهان نظامی ایران به این نتیجه رسیدند که ادامه عملیات در زمینهای باز جنوب در برابر توان گسترده زرهی ارتش عراق دشوار است. به همین دلیل تصمیم گرفته شد عملیات بعدی در منطقهای کوهستانی و محدود طراحی شود؛ جایی که تحرک واحدهای زرهی دشمن کاهش یابد و نیروهای پیاده ایران بتوانند از شرایط زمین به سود خود استفاده کنند. در همین چارچوب منطقه سومار در جبهه میانی انتخاب شد. این منطقه به دلیل قرار داشتن در ارتفاعات مرزی و نزدیکی به شهر مندلی عراق اهمیت راهبردی داشت. تسلط بر ارتفاعات این منطقه میتوانست علاوه بر تأمین مرزهای ایران، راه پیشروی به عمق خاک عراق را نیز هموار کند. در منابع نظامی از جمله اطلس جنگ ایران و عراق تأکید شده است که اجرای عملیاتی در این منطقه برای حفظ ابتکار عمل نیروهای ایرانی و جلوگیری از رکود جبههها ضروری بود. ۲ - منطقه عملیات[ویرایش]منطقه عملیات در غرب شهر سومار و در نوار مرزی ایران و عراق قرار داشت. این منطقه از شمال به نفتشهر، از شرق به گیلانغرب، از جنوب به میمک و از غرب به شهر مندلی در خاک عراق محدود میشد. زمین منطقه عمدتاً کوهستانی و ناهموار بود و ارتفاعات متعدد و تنگههای طبیعی آن اهمیت تاکتیکی زیادی داشتند. مهمترین ارتفاعات و عوارض طبیعی منطقه عبارت بودند از: ارتفاعات گیسکه ؛ ارتفاعات کلهشوان ؛ ارتفاعات کهنهریگ ؛ ارتفاعات سانواپا ؛ ارتفاعات سلمان کشته ؛ ارتفاعات سیدک ؛ ارتفاعات سارات ؛ ارتفاعات واروالین ؛ تنگه قلعهجوق ؛ تنگه میانتنگ این ارتفاعات بر دشت سومار و جادههای ارتباطی منطقه تسلط داشتند و همچنین امکان دیدهبانی و تیراندازی به سمت شهر مندلی را فراهم میکردند. ارتش عراق با استقرار در این ارتفاعات بخشهایی از مرز ایران را زیر دید و تیر خود نگه داشته بود. ۳ - اهداف عملیات[ویرایش]مهمترین اهداف عملیات مسلم بن عقیل عبارت بودند از: تصرف ارتفاعات مشرف بر شهر مندلی عراق تأمین مرزهای جبهه میانی جنگ آزادسازی بخشهایی از خاک اشغالشده ایران عقب راندن نیروهای عراقی از غرب سومار تأمین امنیت دشت سومار تسلط بر تنگههای مرزی و محورهای تردد منطقه وارد آوردن تلفات و خسارات به ارتش عراق حفظ ابتکار عمل نیروهای ایرانی در جبههها ۴ - نیروهای عملکننده[ویرایش]عملیات تحت فرماندهی قرارگاه نجف اشرف و با مشارکت یگانهایی از سپاه پاسداران و ارتش جمهوری اسلامی ایران اجرا شد. یگانهای سپاه پاسداران: تیپ ۲۷ محمد رسولالله ؛ تیپ ۳۱ عاشورا ؛ تیپ ۲۱ امام رضا یگانهای ارتش جمهوری اسلامی ایران : تیپ ۵۵ هوابرد ؛ تیپ ۴ لشکر ۸۱ زرهی در مجموع حدود ۳۸ گردان رزمی برای اجرای عملیات سازماندهی شده بودند. ۵ - آغاز عملیات[ویرایش]عملیات در ساعت ۰۰:۴۷ بامداد ۹ مهر ۱۳۶۱ با رمز «یا ابوالفضل العباس» آغاز شد. نیروهای ایرانی با عبور از میدانهای مین، تلههای انفجاری و استحکامات دشمن به مواضع ارتش عراق حمله کردند. در مرحله نخست عملیات پیشروی نیروهای ایرانی بسیار سریع بود و بسیاری از مواضع دشمن در ساعات اولیه سقوط کرد. ارتفاعات مهمی مانند گیسکه، کلهشوان و بخشهایی از محور میانتنگ به تصرف نیروهای ایرانی درآمد. با وجود استحکامات گسترده، آمادهباش قبلی و میدانهای مین متعدد، ارتش عراق در برابر حمله اولیه غافلگیر شد و نتوانست مقاومت مؤثری نشان دهد. ۶ - تصرف اهداف اولیه[ویرایش]در ساعات نخست عملیات، نیروهای ایرانی موفق شدند چندین ارتفاع مهم منطقه را تصرف کنند. از جمله: تپه ۳۲۰ قرمز ؛ سلمان کشته ؛ تنگه سانواپا ؛ قلعهجوق ؛ محور میانتنگ گردان شهید صدوقی پس از درگیری شدید با نیروهای عراقی توانست تپه ۳۲۰ قرمز را تصرف کرده و تعدادی از نیروهای دشمن را به اسارت بگیرد. در محور سلمان کشته نیز پس از چند ساعت نبرد سنگین، نیروهای عراقی عقبنشینی کردند و ارتفاعات منطقه در اختیار نیروهای ایرانی قرار گرفت. ۷ - پاتکهای ارتش عراق[ویرایش]پس از موفقیت اولیه نیروهای ایرانی، ارتش عراق برای بازپسگیری مناطق از دسترفته پاتکهای سنگینی را آغاز کرد. یگانهایی از لشکر ۱۲ زرهی عراق و سایر واحدهای تقویتی در این حملات شرکت داشتند. ۸ - نبرد تنگه سانواپا[ویرایش]یکی از شدیدترین درگیریها در تنگه سانواپا رخ داد. نیروهای ایرانی با وجود کمبود نیرو و مهمات در برابر حملات زرهی دشمن مقاومت کردند. در یکی از این درگیریها رزمندگان ایرانی اجازه دادند نیروهای عراقی تا فاصله نزدیک پیشروی کنند و سپس با فریاد «اللهاکبر» و آتش ناگهانی آنان را غافلگیر کردند. در ادامه نبرد، گروهی از نیروهای ایرانی در تاریکی شب به مواضع دشمن نفوذ کردند و با حملهای ناگهانی چندین تانک و نفربر عراقی را منهدم ساختند. این اقدام باعث عقبنشینی نیروهای عراقی از برخی مواضع شد. ۹ - مرحله دوم عملیات[ویرایش]در مرحله دوم عملیات، نیروهای ایرانی با پاکسازی مواضع باقیمانده دشمن توانستند مناطق آزادشده را تثبیت کنند. در این مرحله: دشت سومار تأمین شد. ارتفاعات گیسکه و کهنهریگ تثبیت گردید. محور تردد میانتنگ در کنترل ایران قرار گرفت. تنگههای مرزی تحت تسلط نیروهای ایرانی درآمد در نتیجه این پیشرویها، شهر مندلی عراق در دید و تیررس نیروهای ایرانی قرار گرفت و امکان پیشروی به عمق خاک عراق فراهم شد. ۱۰ - نتایج عملیات[ویرایش]عملیات مسلم بن عقیل با وجود پاتکهای سنگین دشمن، در نهایت به تثبیت مواضع نیروهای ایرانی و وارد آمدن خسارات سنگین به ارتش عراق انجامید. مناطق آزادشده : ۱۵۰ کیلومتر مربع از خاک ایران، حدود ۳۰ کیلومتر مربع از خاک عراق. دستاوردهای میدانی : تأمین کامل دشت سومار، تسلط بر ارتفاعات کهنهریگ و گیسکه، کنترل محور میانتنگ، تسلط بر تنگههای مرزی ، قرار گرفتن شهر مندلی عراق در تیررس نیروهای ایرانی. تلفات و خسارات عراق : در جریان عملیات و پاتکهای متقابل، ارتش عراق متحمل تلفات و خسارات قابل توجهی شد. تجهیزات منهدمشده : ۷۹ دستگاه تانک و نفربر ؛ ۲۰ دستگاه خودرو نظامی ؛ ۳ دستگاه لودر ؛ ۳ قبضه کاتیوشا ؛ ۷ فروند هواپیما. غنائم بهدستآمده : یک دستگاه رادار ؛ یک دستگاه ردیاب صوتی توپخانه ؛ چند قبضه توپ ۱۰۰ میلیمتری ؛ ۳ دستگاه بولدوزر و لودر D۸ ؛ تجهیزات مهندسی و مخابراتی ۱۱ - اهمیت عملیات[ویرایش]عملیات مسلم بن عقیل از عملیاتهای موفق ایران در سال ۱۳۶۱ به شمار میآید. این عملیات علاوه بر آزادسازی مناطق اشغالی، نشان داد که نیروهای ایرانی در نبردهای کوهستانی توانایی بالایی دارند. از مهمترین نتایج راهبردی عملیات میتوان به موارد زیر اشاره کرد: بازگرداندن ابتکار عمل نظامی پس از عملیات رمضان ؛ افزایش هماهنگی سپاه و ارتش در عملیاتهای مشترک ؛ تأمین امنیت دشت سومار و مرزهای جبهه میانی ؛ قرار گرفتن شهر مندلی عراق در معرض تهدید مستقیم ؛ وارد آمدن خسارات قابل توجه به یگانهای ارتش عراق. برخی فرماندهان ایرانی سرعت پیشروی اولیه نیروها و غافلگیری دشمن در این عملیات را با غزوه بدر مقایسه کردهاند. ردههای این صفحه : شهدای عملیات مسلم بن عقیل (مازندران) | عملیات های نظامی جنگ عراق با ایران
|
||||||||||||||||||||
