|
| ||||||||||||||||||||
عملیات مروارید یکی از برجستهترین عملیاتهای دریایی تاریخ جنگ عراق با ایران و از موفقترین عملیاتهای مشترک نیروی دریایی و نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران است که در ۷ آذر ۱۳۵۹ با هدف انهدام سکوی نفتی البکر و سکوی نفتی العمیه، قطع صدور نفت عراق و پایاندادن به عملیاتهای دریایی نیروی دریایی عراق اجرا شد. این عملیات تکمیلکنندهٔ عملیاتهای اشکان و شهید صفری بود و نقش تعیینکنندهای در تغییر موازنهٔ جنگ در دریا داشت. به پاس موفقیت این عملیات، ۷ آذر روز نیروی دریایی نامگذاری شد. ۱ - زمینه و ضرورت عملیات[ویرایش]با آغاز جنگ در شهریور ۱۳۵۹، عراق راهبردی را دنبال کرد که در آن: تهدید و فلجکردن عقبههای اقتصادی ایران ؛ اختلال در صدور نفت ایران ؛ قطع خطوط مواصلاتی دریایی ایران در خلیج فارس ؛ در مرکز توجه قرار گرفت. نیروی دریایی عراق با قایقهای موشکانداز اوسا و بالگردهای سوپر فریلون مجهز به موشک اگزوست به کشتیهای تجاری ایران حمله میکرد و واردات و صادرات ایران را تهدید میکرد. برای مقابله با این وضعیت، ستاد مشترک ارتش طرح ذوالفقار را به نیروی دریایی ابلاغ کرد: «باز نگه داشتن خطوط مواصلاتی خلیج فارس و جلوگیری از تسلط عراق بر این منطقه». به همین منظور در ۳۰ شهریور ۱۳۵۹، نیروی دریایی گروه رزمی ۴۲۱ را در بوشهر تشکیل داد که مسئولیت مدیریت عملیاتی یگانهای دریایی در شمال خلیج فارس را بر عهده گرفت. ۲ - عملیاتهای پیشینی: اشکان و شهید صفری[ویرایش]برای ضربهزدن به توان صادرات نفت عراق، نیروی دریایی ارتش در ۸ و ۱۴ آبان ۱۳۵۹ دو عملیات: اشکان و شهید صفری را با مشارکت هوایی اجرا کرد. در این عملیاتها خسارات گستردهای بر سکوهای البکر و الامیه وارد شد و تقریباً صدور نفت عراق متوقف شد. اما با گذشت چند هفته، فعالیت دریایی عراق مجدداً افزایش یافت و شناورهای این کشور پس از هر حمله، زیر سکوها پنهان میشدند. این وضعیت زمینهساز طراحی عملیاتی بزرگتر شد: عملیات درفش → مروارید. ۳ - طرحریزی و اهداف عملیات[ویرایش]منطقه عملیات حدود ۴۰۰ کیلومتر طول (از بوشهر تا شمال خلیج فارس) و ۵۰ کیلومتر عرض داشت؛ وسعتی نزدیک به ۲۰ هزار کیلومتر مربع که تحت فرماندهی قرارگاه رزمی ۴۲۱ اداره میشد. زمان عملیات که ابتدا برای ۴ آذر تعیین شده بود، به دلیل شرایط بد جوی به تعویق افتاد و چند روز گشتهای هوایی و دریایی برای جمعآوری اطلاعات انجام شد. ۴ - نیروهای شرکتکننده[ویرایش]نیروهای درگیر در عملیات شامل: تیم عملیات ویژه (SBS) ۷ نفر: فرمانده، افسر اطلاعات، افسر مخابرات و ۴ تکاور دریایی. ؛ سه فروند بالگرد هوادریا : دو فروند AB‑۲۱۲ برای انتقال تکاوران و یک فروند SH‑۳D برای پشتیبانی. یک یدککش لجستیکی برای حمل مهمات و آذوقه. ناوچههای موشکانداز ناوتیپ هفتم بوشهر. خلبانان پایگاه ششم شکاری بوشهر با هواپیماهای: F‑۴ (عملیات هوا به سطح) و F‑۱۴ (پوشش هوایی و رهگیری) نیروی دریایی عراق : قایقهای موشکانداز کلاس اوسا ؛ هواپیماهای میگ‑۲۳، میگ‑۲۱ ؛ بالگرد سوپر فریلون ۵ - آغاز عملیات: ۶ آذر ۱۳۵۹[ویرایش]پس از سه روز گشت هوایی، عملیات زمینی/سطحی در بعدازظهر ۶ آذر آغاز شد. بالگردهای ایرانی با پوشش F‑۱۴ها به سکوی البکر رسیدند. تکاوران، فرمانده عراقی و همراهانش را دستگیر کردند. اسکله البکر کاملاً تصرف شد و نیروهای ایرانی بر دکلهای آن مسلط شدند. اسرا به ناوچه پیکان منتقل شدند. ساعت ۲۰:۳۰ همان شب، عملیات دریایی آغاز و ناوچه پیکان در ضلع جنوبی اسکله پهلو گرفت. از شب ۶ آذر تا ظهر ۷ آذر، ناوچه پیکان درگیر شدیدترین نبردهای دریایی دوران جنگ شد: ۵ فروند قایق موشکانداز اوسا ؛ ۷ فروند شناور دیگر ؛ چندین واحد لجستیکی و رزمی عراق در این نبردها، ناوچه پیکان با بهرهگیری از: سرعت بالا ؛ تاکتیکهای مانورگری ؛ شلیک دقیق موشکهای سطح به سطح ؛ هماهنگی با F‑۴ها، بخش قابل توجهی از نیروی دریایی عراق را منهدم کرد. براساس اسناد عملیاتی: پیکان یک ناوچه عراقی را غنیمت گرفت (رویدادی کمسابقه در تاریخ جنگهای دریایی) ؛ عراقیها در مواردی با رهاکردن شناور و پرتابشدن به آب فرار میکردند ۶ - عملکرد نیروی هوایی ایران[ویرایش]در این عملیات، خلبانان F‑۴ و F‑۱۴ چهار ناوچه اوسا را با موشک ماوریک منهدم کردند ؛ ۶ میگ‑۲۳، ۱ میگ‑۲۱ و یک سوپر فریلون را سرنگون کردند ؛ چندین ناوچه دیگر را در دهانهٔ خور عبدالله و امالقصر هدف قرار دادند ۷ - تصرف کامل سکو و برافراشتن پرچم ایران[ویرایش]پس از پاکسازی کامل سکو، نیروهای ایرانی پرچم ایران را بر فراز بلندترین دکل اسکله البکر به اهتزاز درآوردند. همزمان بخشهای حساس سکو با مواد منفجره تخریب شد. ۸ - هدف قرار گرفتن ناوچه پیکان[ویرایش]با طلوع خورشید، پیکان مأمور به بازگشت شد؛ اما: یک ناوچه اوسای عراقی که زیر سکوی الامیه پنهان شده بود، ۳ موشک پیاپی شلیک کرد. پیکان دو موشک را با مانور و آتش توپخانه دفع کرد. موشک سوم به موتورخانه و پاشنه اصابت کرد و ناوچه را از کار انداخت. پیکان غرق شد و بخشی از خدمه از جمله فرمانده آن، ناخدا دوم شهید محمدابراهیم همتی به شهادت رسیدند. دقایقی بعد، همان ناوچه عراقی توسط یک فانتوم ایرانی با سه موشک ماوریک منهدم شد. بالگردهای ایرانی دهها نفر از کارکنان پیکان و ۱۹ اسیر عراقی را از سطح آب نجات دادند. ۹ - نتایج عملیات مروارید[ویرایش]این عملیات از نظر حجم خسارت واردشده به نیروی دریایی عراق، در سطح عملیات بزرگ بینالمللی ارزیابی میشود. ۹.۱ - انهدامهای عراق۱۲ شناور رزمی عراق منهدم ۳ شناور آسیبسنگین ۶ میگ‑۲۳ ۱ میگ‑۲۱ ۱ بالگرد سوپر فریلون کشته و مجروح: بیش از ۶۰۰ نفر و ۲۶ اسیر ۹.۲ - خسارات وارد شده به ایرانغرقشدن ناوچه پیکان ؛ سرنگونی یک فانتوم و آسیب دیدن یک فروند دیگر ؛ شهادت شماری از خدمه و تکاوران ۱۰ - پیامدهای راهبردی[ویرایش]نتایج راهبردی عملیات بسیار بزرگ و تعیینکننده بود: قطع کامل صادرات نفت عراق از طریق دریا ؛ فلجشدن نیروی دریایی عراق تا پایان جنگ ؛ برقراری سیادت دریایی ایران در شمال خلیج فارس ؛ تأمین امنیت ۹۰٪ واردات و صادرات ایران ؛ امکان اسکورت ۱۰ هزار کشتی تجاری در طول جنگ . شکست طرح عراق برای: تخریب خارک ؛ تصرف بندر امام ؛ فلجکردن اقتصاد ایران ؛ این عملیات همچنین نقطه عطفی در هماهنگی مشترک میان نیروی دریایی و هوایی بود. ۱۱ - بزرگداشت و نامگذاریها[ویرایش]در ۱۲ آذر ۱۳۵۹، دریادار بهرام افضلی اعلام کرد: ۷ آذر «روز نیروی دریایی» ؛ منطقه دوم دریایی بوشهر → «ناحیه شهید محمدابراهیم همتی» ؛ ناوتیپ هفتم → «ناوتیپ پیکان» ۱۲ - جمعبندی[ویرایش]عملیات مروارید یکی از مهمترین عملیاتهای دریایی قرن بیستم و نقطه عطف نبردهای دریایی خلیج فارس بهشمار میرود. این عملیات با: برنامهریزی دقیق ؛ سرعت عمل ؛ هماهنگی هوایی ـ دریایی ؛ شجاعت نیروهای تکاور، خدمه پیکان و خلبانان ؛ توانست ساختار دریایی عراق را فروبپاشد و مسیر جنگ را در دریا تغییر دهد. این عملیات نمونهای برجسته از ترکیب تاکتیک، اطلاعات، جسارت و هماهنگی مشترک در تاریخ نظامی ایران است. ردههای این صفحه : عملیات های نظامی جنگ عراق با ایران
|
||||||||||||||||||||
