|
| ||||||||||||||||||||
«عملیات قدس ۱» نخستین مرحله از سلسله عملیاتهای محدود «قدس» در خلال جنگ عراق با ایران بود که در ۲۴ خرداد ۱۳۶۴، همزمان با روز جهانی قدس، توسط نیروی زمینی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در منطقه هورالهویزه و شرق رودخانه دجله آغاز شد. این عملیات با رمز «یا محمد رسولالله» اجرا شد و پس از چهار روز نبرد، در ۲۷ خرداد ۱۳۶۴ پایان یافت. هدف اصلی عملیات، تصرف پاسگاههای ابوذکر و ابولیله، نزدیک شدن به جاده راهبردی بصره ـ العماره، ترمیم خطوط پدافندی ایران در هورالهویزه و وارد کردن خسارت به نیروهای ارتش عراق بود. عملیات توسط لشکر ۲۵ کربلا سپاه پاسداران طراحی و اجرا شد. ۱ - پیشزمینه[ویرایش]پس از پایان عملیات بدر در اسفند ۱۳۶۳، فرماندهان ایرانی همچنان در پی دستیابی به جاده استراتژیک بصره ـ العماره بودند؛ هدفی که در عملیات بدر محقق نشده بود. از سوی دیگر، ارتش عراق پس از عملیات بدر حملات موشکی و هوایی خود را علیه شهرهای ایران، بهویژه تهران، افزایش داد و شرایط جنگ وارد مرحلهای تازه شد. در این شرایط، جمهوری اسلامی ایران علاوه بر تلاش برای حفظ ابتکار عمل در جبههها، درصدد اجرای عملیاتهای محدود و پیوسته برای فرسایش نیروهای عراقی و جلوگیری از بازسازی کامل توان رزمی عراق برآمد. بر همین اساس، سلسله عملیاتهای «قدس» در مناطق هورالهویزه طراحی شد. همزمانی عملیات قدس ۱ با روز جهانی قدس نیز دارای جنبه سیاسی و تبلیغاتی بود. در آن زمان، اکبر هاشمی رفسنجانی در نماز جمعه تهران خواستار حضور مردم در راهپیمایی روز قدس و اعلام حمایت از ادامه جنگ شده بود. ۲ - اهداف عملیات[ویرایش]اهداف اصلی عملیات قدس ۱ عبارت بودند از: تصرف پاسگاههای ابوذکر و ابولیله نزدیک شدن به جاده بصره العماره ایجاد جای پای مناسب برای عملیاتهای بعدی ترمیم و تقویت خطوط پدافندی ایران در هورالهویزه اجرای آتش مؤثر روی خطوط مواصلاتی عراق انهدام بخشی از توان رزمی ارتش عراق حفظ تحرک عملیاتی و جلوگیری از رکود جبههها ۳ - منطقه عملیات[ویرایش]منطقه عملیات در هورالهویزه، در شمال منطقه عملیات خیبر و عملیات بدر و در شرق رودخانه دجله قرار داشت. این منطقه از شمال به پاسگاه ترابه، از جنوب به البیضه، از غرب به روستاهای الحسان و الزجیه و از شرق به مواضع نیروهای ایرانی محدود میشد. هورالهویزه پیش از گسترش آبگرفتگی، منطقهای مسکونی بود؛ از همین رو عمق آب در برخی نقاط کم و دارای خشکیهای متعدد بود. مهمترین عوارض منطقه شامل پاسگاه ابوذکر، روستای ابولیله، برکه مختار و آبراههای صف، خیطه، معارج، اعظم و نهروان بود. ۴ - آمادهسازی عملیات[ویرایش]پس از واگذاری مأموریت به لشکر ۲۵ کربلا، نیروهای اطلاعات عملیات این لشکر شناسایی گسترده منطقه را آغاز کردند. عملیات شناسایی از چهار محور اصلی انجام شد و بهتدریج تعداد معابر شناسایی افزایش یافت. لشکر ۲۵ کربلا برای حفظ منطقه و آمادگی نیروها، خط پدافندی به طول حدود ۴۰ کیلومتر ایجاد کرد و چهار گردان را در آن مستقر ساخت. نیروها با استفاده از کمین و پیشروی آرام، در برخی محورها تا فاصله یک تا دو کیلومتری مواضع عراق نزدیک شدند. ۵ - آرایش نیروها[ویرایش]۵.۱ - نیروهای ایرانعملیات عمدتاً توسط لشکر ۲۵ کربلا سپاه پاسداران اجرا شد و حدود پنج گردان رزمی در آن شرکت داشتند. پشتیبانی عملیات نیز توسط واحدهای ادوات، پدافند هوایی و نیروهای شناور در آبراههای هور انجام میشد. برای پشتیبانی آتش، تجهیزات زیر بهکار گرفته شد: چهار قبضه توپ ضدهوایی ۱۴٫۵ میلیمتری چهار قبضه مینیکاتیوشا ۲۳ قبضه تیربار و دوشکا سه قبضه توپ ۱۰۶ میلیمتری ۵.۲ - نیروهای عراقدر منطقه عملیات، یگانهایی از تیپ ۲ حطین و عناصر تیپهای ۵۰۶ و ۱۱۴ ارتش عراق حضور داشتند. ارتش عراق برای دفاع از منطقه، سنگرهای متعدد، بشکههای فوگاز، سیمهای خاردار حلقوی و کمینهای سیار ایجاد کرده بود. ۶ - اجرای عملیات[ویرایش]عملیات در ساعت ۲۱:۲۵ شامگاه ۲۴ خرداد ۱۳۶۴ با رمز: «یا محمد رسولالله، یاالله، یاالله، قد تری انا فیه ففرج عنی یا کریم» آغاز شد. منطقه عملیات به دو محور اصلی تقسیم شده بود: محور طبر به سمت پاسگاه ترابه و آبراه نهروان محور شطعلی به سمت آبراه صف و پاسگاههای ابوذکر و ابولیله نیروهای ایرانی در ساعات اولیه موفق شدند پاسگاههای ابوذکر و ابولیله را تصرف کنند و مقاومت اولیه عراق را درهم بشکنند. ارتش عراق در صبح روز نخست با هواپیماهای پیسی-۷ و بالگردها اقدام به بمباران شیمیایی و انفجاری منطقه کرد، اما پدافند هوایی ایران یک فروند هواپیمای پیسی-۷ را با موشک سام-۷ سرنگون کرد. در ادامه، عراق چندین پاتک زمینی و هوایی انجام داد، اما موفق به بازپسگیری کامل مواضع از دسترفته نشد. نیروهای ایرانی همچنین مناطقی مانند الحسان، الزجیه و المیدان را تحت کنترل خود درآوردند. ۷ - نتایج عملیات[ویرایش]عملیات قدس ۱ پس از چهار روز نبرد با تصرف حدود ۱۸۰ تا ۲۰۰ کیلومتر مربع از مناطق تحت کنترل عراق پایان یافت. مواضع نیروهای ایرانی به نزدیکی جاده بصره ـ العماره و رودخانه دجله گسترش یافت و بخشی از اهداف پدافندی ایران تأمین شد. از جمله نتایج عملیات میتوان به موارد زیر اشاره کرد: تصرف پاسگاههای ابوذکر و ابولیله گسترش خطوط پدافندی ایران در هورالهویزه نزدیک شدن نیروهای ایرانی به جاده بصره ـ العماره انهدام بخشی از یگانهای تیپ ۲ حطین عراق وارد آمدن خسارت به تجهیزات و نیروی انسانی عراق ۸ - تلفات و خسارات[ویرایش]درباره میزان تلفات عراق آمارهای متفاوتی منتشر شده است. برخی منابع از: ۲۰۰ کشته ؛ ۲۰۰ زخمی ؛ حدود ۱۰۰ اسیر خبر دادهاند؛ در حالی که برخی دیگر مجموع کشتهها، زخمیها و اسرا را حدود ۸۹۰ نفر ذکر کردهاند. همچنین خسارات عراق شامل موارد زیر بود: انهدام ۱۵ قایق ؛ انهدام یک فروند هواپیمای پیسی-۷ ؛ انهدام دو فروند بالگرد ؛ نابودی ۱۲ پاسگاه سیار. غنایم بهدستآمده نیز شامل: ۴ قبضه توپ ضدهوایی ؛ ۶ تا ۹ قبضه خمپارهانداز ؛ دهها قبضه سلاح سبک ؛ پلهای شناور و دوبهای ؛ قایقهای جنگی و تجهیزات مخابراتی تلفات ایران در این عملیات شامل: ۴۰ شهید ؛ ۳۰ مجروح ؛ ۳ مفقودالاثر بود. ۹ - اهمیت عملیات[ویرایش]عملیات قدس ۱ آغازگر سلسله عملیاتهای محدود «قدس» در سال ۱۳۶۴ بود. این عملیاتها با هدف حفظ تحرک جبههها، فرسایش نیروهای عراقی، تقویت روحیه نیروهای ایرانی و فراهمسازی زمینه برای عملیاتهای بزرگتر، از جمله عملیات والفجر ۸، اجرا شدند. از دید فرماندهان ایرانی، عملیاتهای محدود تابستان ۱۳۶۴ نقش مهمی در جلوگیری از بازیابی کامل توان ارتش عراق و حفظ ابتکار عمل ایران در جنگ داشتند. ردههای این صفحه : عملیات های نظامی جنگ عراق با ایران
|
||||||||||||||||||||
