حضرت قاسم بن الحسن علیه السلام
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
قاسم بن حسن بن علی بن ابیطالب از فرزندان
امام حسن مجتبی و از نوجوانان شهید واقعهٔ کربلا است که در سال ۶۱ هجری قمری در کنار عموی خود
امام حسین به شهادت رسید. او در منابع تاریخی و مقتلها بهعنوان یکی از شهدای نوجوان کربلا شناخته میشود. در گزارشهای مشهور آمده است که در
شب عاشورا، هنگامی که امام حسین از یاران و اهلبیت خود دربارهٔ آمادگی برای مرگ پرسید، قاسم مرگ را «شیرینتر از عسل» توصیف کرد. قاسم بن حسن در روز عاشورا پس از گرفتن اجازهٔ نبرد از امام حسین وارد میدان شد و پس از نبردی کوتاه به دست
عمرو بن سعد بن نفیل ازدی به شهادت رسید. در آیینهای عزاداری شیعیان ایران، شب
ششم ماه محرم معمولاً به یاد قاسم بن حسن اختصاص دارد.
[ویرایش]
قاسم فرزند امام حسن مجتبی، دومین امام شیعیان، و نوهٔ
امام علی و
فاطمه زهرا سلام الله علیها است. دربارهٔ مادر او در منابع اختلاف وجود دارد. برخی مورخان، از جمله
شیخ مفید، مادر او را کنیزی دانستهاند که با نامهایی چون نُفیله یا رَمله یاد شده است. در برخی منابع دیگر نیز نام نجمه برای مادر او ذکر شده است. تاریخ دقیق تولد قاسم بن حسن مشخص نیست، اما برخی منابع تولد او را حدود سال ۴۷ هجری قمری در
مدینه دانستهاند. پدرش امام حسن در سال ۵۰ هجری قمری به شهادت رسید. پس از آن، قاسم در کنار عموی خود امام حسین رشد یافت و تحت سرپرستی ایشان پرورش پیدا کرد. در منابع تاریخی دربارهٔ سن او هنگام شهادت اختلاف وجود دارد. برخی منابع سن او را ۱۳ یا ۱۴ سال و برخی دیگر ۱۶ سال ذکر کردهاند. همچنین در بعضی نقلها آمده است که او هنوز به سن بلوغ نرسیده بود.
[ویرایش]
قاسم بن حسن همراه با دیگر اعضای خاندان امام حسین در سال ۶۱ هجری به کربلا آمد و در واقعهٔ عاشورا حضور داشت. در شب عاشورا، امام حسین یاران و خاندان خود را گرد آورد و به آنان خبر داد که سپاه دشمن فردا همهٔ آنان را خواهد کشت. در این هنگام قاسم از امام پرسید: «آیا من نیز در میان کشتهشدگان خواهم بود؟» امام حسین در پاسخ از او پرسید: «مرگ نزد تو چگونه است؟» قاسم پاسخ داد: «شیرینتر از عسل.» این پاسخ در منابع تاریخی و روایی به عنوان نشانهای از ایمان، شجاعت و آمادگی او برای شهادت نقل شده است. در روز عاشورا، پس از شهادت شماری از یاران امام حسین، قاسم از عموی خود اجازهٔ رفتن به میدان خواست. در برخی نقلها آمده است که امام حسین ابتدا، اجازه نمیداد. طبق روایتها، قاسم با اصرار فراوان و با بوسیدن دست و پای امام از ایشان اجازه گرفت. سپس امام حسین او را در آغوش گرفت و هر دو مدتی گریستند و پس از وداع، قاسم عازم میدان شد. در منابع تاریخی، برای قاسم بن حسن رجزهایی نقل شده است. از جمله:
«إن تُنكِروني فَأَنا ابنُ الحَسَن
سِبطُ النَّبيِّ المُصطفى المُؤتَمَن»
ترجمه: اگر مرا نمیشناسید، من فرزند حسنم، نوهٔ پیامبر برگزیده و امینم.
و نیز گفته شده است:
«هذا حسينٌ كالأسير المُرتَهَن
بين أناسٍ لا سُقوا صوبَ المُزن»
ترجمه: این حسین است که همچون اسیری در میان مردمی گرفتار شده است که خدا آنان را از باران رحمت سیراب نکند.
برخی پژوهشگران احتمال دادهاند که این رجز در اصل متعلق به
عبدالله بن حسن بوده و بعدها به قاسم نسبت داده شده است.
[ویرایش]
قاسم بن حسن پس از نبرد با سپاهیان عمر بن سعد، سرانجام به دست
عمرو بن سعد بن نفیل ازدی به شهادت رسید. در برخی روایتها آمده است که پس از زخمی شدن، قاسم از اسب به زمین افتاد و با فریاد «یا عمّاه» امام حسین را صدا زد. امام حسین با شتاب خود را به او رساند و با دشمنان درگیر شد. طبق برخی نقلها، در آشوب میدان، قاسم زیر سم اسبها جان داد. پس از شهادت او، امام حسین بر بالینش حاضر شد و با اندوه فراوان قاتلان او را نفرین کرد و پیکر وی را به خیمهها منتقل نمود. گفته شده است که پیکر او در کنار دیگر شهدای بنیهاشم در کربلا دفن شد.
[ویرایش]
قاسم بن حسن از چهرههای برجستهٔ فرهنگ عاشورایی در میان شیعیان به شمار میآید و نمادی از فداکاری نوجوانان در راه ایمان و وفاداری به امام حسین تلقی میشود. در آیینهای سوگواری شیعیان، بهویژه در ایران، شب ششم ماه محرم به یاد او برگزار میشود و در مجالس عزاداری و تعزیهها از شهادت او یاد میشود.
