|
| ||||||||||||||||||||
عملیات والفجر ۴ یکی از عملیاتهای مهم نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران در جریان جنگ عراق با ایران بود که از ۲۷ مهر تا ۳۰ آبان ۱۳۶۲ در منطقه مرزی بانه، مریوان، پنجوین و استان سلیمانیه عراق انجام شد. این عملیات با رمز «یا الله، یا الله، یا الله» و با هدف تصرف ارتفاعات راهبردی منطقه شیلر، تهدید مواضع ارتش عراق در استان سلیمانیه و کوتاه کردن خط دفاعی ایران در شمال غرب کشور اجرا شد. عملیات در منطقهای کوهستانی و صعبالعبور میان شهرهای بانه و مریوان در ایران و پنجوین در عراق صورت گرفت و حدود ۳۳ روز ادامه یافت. در جریان این عملیات حدود ۱۰۰۰ کیلومتر مربع از اراضی منطقه، شامل بخشهایی از خاک ایران و عراق، آزاد شد و شهر مرزی مریوان از زیر دید و تیر نیروهای عراقی خارج گردید. سردار علی رضائیان فرمانده قرارگاه مقدم حمزه سیدالشهدا در این عملیات به شهادت رسید. ۱ - پیشزمینه[ویرایش]پس از آغاز جنگ ایران و عراق در سال ۱۳۵۹ با حمله ارتش عراق به خاک ایران، نیروهای ایرانی در سالهای نخست جنگ با اجرای مجموعهای از عملیاتهای بزرگ توانستند بخش عمدهای از مناطق اشغالی را آزاد کنند. در ادامه جنگ، راهبرد نظامی ایران علاوه بر دفاع، بر اجرای عملیاتهای تهاجمی با هدف تنبیه متجاوز و وارد کردن فشار نظامی به عراق استوار شد. در سال ۱۳۶۲ فرماندهان ایرانی برای گسترش جبهه نبرد و ایجاد فشار بر ارتش عراق، توجه بیشتری به جبهه شمالی جنگ معطوف کردند. منطقه مرزی شیلر در حدفاصل شهرهای بانه و مریوان به دلیل وجود دشت وسیع و ارتفاعات مهمی مانند سورن، سورکوه و کانیمانگا اهمیت راهبردی داشت. این ارتفاعات بر دشت شیلر و شهر پنجوین در خاک عراق اشراف داشتند و تصرف آنها میتوانست زمینه تهدید استان سلیمانیه و کوتاه شدن خط دفاعی ایران را فراهم کند. ۲ - منطقه عملیاتی[ویرایش]منطقه عملیات در شمال غرب ایران و در مرز استان کردستان با عراق قرار داشت. این منطقه شامل دشت شیلر و ارتفاعات متعدد اطراف آن بود که در میان شهرهای بانه، مریوان، سردشت و پنجوین قرار داشتند. از ویژگیهای مهم این منطقه میتوان به موارد زیر اشاره کرد: وجود دشت شیلر که با فرورفتگی خاصی از خاک عراق به داخل ایران امتداد داشت کوهستانی بودن منطقه و وجود ارتفاعات بلند و صعبالعبور اشراف ارتفاعات بر شهر پنجوین و جادههای ارتباطی منطقه مهمترین ارتفاعات منطقه عبارت بودند از: کانیمانگا ؛ سورن ؛ سورکوه ؛ زله ؛ لری ؛ کنگرک ؛ گرمک ؛ قوچ سلطان ؛ شاخ تارچر ؛ شیخگزنشین ؛ سنگ معدن؛ تصرف این ارتفاعات میتوانست موقعیت دفاعی ایران را در منطقه تقویت کند و خطوط پدافندی عراق را تهدید نماید. ۳ - اهداف عملیات[ویرایش]اهداف عملیات والفجر ۴ شامل مجموعهای از اهداف نظامی و راهبردی بود که مهمترین آنها عبارت بودند از: اتصال ارتفاعات سورن، سورکوه و کانیمانگا در خط دفاعی نیروهای ایرانی تصرف ارتفاعات مهم منطقه شیلر تصرف شهر و پادگان پنجوین و پادگان گرمک کوتاه کردن خط دفاعی ایران در منطقه خارج کردن شهر مریوان از دید و تیر نیروهای عراقی مسدود کردن مسیرهای نفوذ گروههای مسلح مخالف در منطقه شیلر فراهم کردن مقدمات عملیاتهای بعدی در استان سلیمانیه عراق ۴ - سازمان رزم[ویرایش]فرماندهی عملیات بر عهده قرارگاه مرکزی حمزه سیدالشهدا بود که بهصورت مشترک توسط سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و ارتش جمهوری اسلامی ایران اداره میشد. ۴.۱ - نیروهای ایرانیدر این عملیات یگانهایی از سپاه پاسداران و ارتش شرکت داشتند، از جمله: سپاه پاسداران : لشکر ۱۴ امام حسین ؛ لشکر ۸ نجف اشرف ؛ لشکر ۳۱ عاشورا ؛ لشکر ۴۱ ثارالله ؛ لشکر ۲۵ کربلا ؛ لشکر ۱۷ علی بن ابیطالب ؛ لشکر ۲۷ محمد رسولالله ؛ لشکر ۵ نصر ؛ تیپ ۴۴ قمر بنیهاشم و ارتش جمهوری اسلامی ایران شامل : لشکر ۲۸ پیاده کردستان ؛ لشکر ۲۱ حمزه ؛ تیپ ۳۳ المهدی ۴.۲ - نیروهای عراقیدر مقابل، منطقه تحت مسئولیت سپاه یکم ارتش عراق و بهویژه لشکر ۴ پیاده کوهستانی قرار داشت. علاوه بر آن، یگانهایی از نیروهای: گارد ریاست جمهوری عراق ؛ تیپهای کماندویی ؛ یگانهای زرهی ؛ نیروهای هوابرد و ویژه ؛ در منطقه حضور داشتند و با پشتیبانی گسترده توپخانه و نیروی هوایی عراق از مواضع دفاعی خود دفاع میکردند. ۵ - روند عملیات[ویرایش]۵.۱ - مرحله اولعملیات در ساعت ۲۴ شب ۲۷ مهر ۱۳۶۲ با رمز «یا الله، یا الله، یا الله» آغاز شد. نیروهای ایرانی از دو محور بانه و مریوان به مواضع ارتش عراق حمله کردند. در محور بانه نیروها به سمت ارتفاعات: لری، گرمک، کنگرک پیشروی کردند. در محور مریوان نیز عملیات به سوی ارتفاعات: زله؛ مارو؛ خلوزه انجام شد. در روزهای نخست عملیات بخشهایی از ارتفاعات مهم منطقه از جمله لری، کنگرک، گرمک، مارو و براله به تصرف نیروهای ایرانی درآمد و خطوط دفاعی دو محور به یکدیگر متصل شد. ۵.۲ - مرحله دومدر ادامه عملیات، نیروهای ایرانی موفق شدند برخی اهداف باقیمانده مرحله نخست از جمله بخشهایی از خلوزه و ارتفاعات اطراف پنجوین را تصرف کنند. همچنین در جریان این مرحله ارتفاعات مهمی از جمله ۱۴۷۰ و ۱۵۳۰ در شمالشرق پنجوین به دست نیروهای ایرانی افتاد. با تصرف این ارتفاعات، شهر پنجوین در تیررس نیروهای ایرانی قرار گرفت و ارتش عراق در اقدامی گسترده بخشهایی از شهر را تخریب کرد. ۵.۳ - مرحله سوممرحله سوم عملیات در ۱۲ آبان ۱۳۶۲ با هدف تصرف ارتفاعات راهبردی کانیمانگا آغاز شد. در این مرحله نیروهای ایرانی برای تصرف قلههای ۱۹۰۴ و ۱۹۰۰ و پاکسازی جادههای ارتباطی منطقه تلاش کردند. درگیریهای سنگینی در این مرحله رخ داد و برخی ارتفاعات چندین بار میان دو طرف دست به دست شد. ارتش عراق با استفاده از نیروهای تازهنفس و پشتیبانی گسترده توپخانه و نیروی هوایی پاتکهای شدیدی را انجام داد. ۵.۴ - مرحله چهارمآخرین مرحله عملیات در ۲۸ آبان ۱۳۶۲ با هدف تکمیل تصرف ارتفاعات کانیمانگا، تنگه روکان و برخی یالهای کوهستانی آغاز شد. در آغاز عملیات برخی مواضع دشمن تصرف شد، اما به دلیل مقاومت شدید نیروهای عراقی، کمبود نیرو، شرایط دشوار منطقه و فرا رسیدن سرما، پیشروی نیروهای ایرانی متوقف شد. پس از چند روز نبرد، فرماندهان ایرانی تصمیم گرفتند به جای ادامه حملات، خطوط بهدستآمده را تثبیت کنند. در نتیجه عملیات در ۳۰ آبان ۱۳۶۲ پایان یافت. ۵.۵ - نتایج عملیاتعملیات والفجر ۴ با وجود دشواریهای فراوان، دستاوردهای قابل توجهی برای نیروهای ایرانی به همراه داشت. مهمترین نتایج آن عبارت بودند از: آزادسازی حدود ۱۰۰۰ کیلومتر مربع از اراضی منطقه تسلط بر ۱۳ شهر و روستای عراق خارج شدن شهر مریوان از زیر دید و تیر دشمن مسدود شدن مسیرهای نفوذ نیروهای مخالف در دره شیلر فراهم شدن زمینه عملیاتهای بعدی در استان سلیمانیه ۶ - تلفات و خسارات[ویرایش]بر اساس گزارشهای منتشر شده، ارتش عراق در این عملیات متحمل تلفات و خسارات قابل توجهی شد. تلفات انسانی عراق شامل : حدود ۱۹ هزار نفر کشته، زخمی و اسیر ؛ ۷۸۵ نفر اسیر و تجهیزات منهدمشده عراق شامل : ۱۰ فروند هواپیما ؛ ۱ فروند بالگرد ؛ بیش از ۹۰ تانک و نفربر ؛ حدود ۲۰۰ خودرو نظامی غنائم نیروهای ایرانی : ۵ دستگاه تانک و نفربر ؛ ۱۰ دستگاه لودر و بولدوزر ؛ حدود ۲۰۰ خودرو ؛ ۲۰ قبضه موشک ضدهوایی سام ۷ مقادیر قابل توجهی سلاح، مهمات و تجهیزات مخابراتی ۷ - جمعبندی[ویرایش]عملیات والفجر ۴ یکی از عملیاتهای مهم جبهه شمالی جنگ عراق با ایران به شمار میرود که در منطقهای کوهستانی و دشوار اجرا شد. هرچند همه اهداف عملیاتی آن بهطور کامل تحقق نیافت، اما تصرف بخش قابل توجهی از مناطق مرزی، خارج شدن مریوان از زیر دید و تیر دشمن و ایجاد فشار بر مواضع ارتش عراق در استان سلیمانیه از مهمترین دستاوردهای آن بود. این عملیات همچنین زمینهساز طرحریزی عملیاتهای بعدی در جبهه شمالی جنگ شد. ردههای این صفحه : شهدای عملیات والفجر چهار (استان مازندران) | عملیات های نظامی جنگ عراق با ایران
|
||||||||||||||||||||
