قیس بن مسهر صیداوی
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
قیس بن مُسَهَّر صیداوی اَسدی؛ از شخصیتهای برجسته، اشراف قبیله
بنیصیدا (تیرهای از
بنیاسد) و از یاران مخلص، شجاع و نامهرسانان ویژه
امام حسین علیه السلام در جریان
نهضت عاشورا بود. وی نقش محوری در برقراری ارتباط میان کوفه و مدینه و مکه ایفا کرد و سرانجام در راه رساندن پیام امام به مردم کوفه به شهادت رسید.
[ویرایش]
قیس بن مسهر متعلق به خاندان «بنیصیدا» بود که از تبار بنیاسد به شمار میآمدند. منابع تاریخی وی را فردی شریف، باوقار، شجاع و مخلص در محبت اهل بیت معرفی کردهاند. او به دلیل موقعیت اجتماعی و وجاهت عشیرهای، نقشی کلیدی در هماهنگیها و ارتباطات سیاسی شیعیان کوفه داشت.
[ویرایش]
فعالیتهای سیاسی و ارتباطی قیس بن مسهر در جریان قیام امام حسین را میتوان در سه مرحله عمده دستهبندی کرد:
پس از مرگ
معاویه و استقرار امام حسین در مکه، شیعیان کوفه اقدام به نگارش نامههای متعدد و دعوت از امام کردند. قیس بن مسهر به همراه
عبدالرحمن بن عبدالله ارحبی و
عمارة بن عبید، مسئولیت حمل این نامهها را به مکه بر عهده گرفت. در خصوص تعداد این نامهها روایات متفاوتی در منابع ذکر شده است؛ برخی منابع تعداد آنها را حدود ۵۳ نامه و برخی دیگر تا ۱۵۰ نامه گزارش کردهاند که قیس و همراهانش آنها را به دست امام رساندند.
پس از تصمیم امام حسین برای اعزام نماینده به کوفه، قیس بن مسهر به عنوان راهنما و همراه با
مسلم بن عقیل همسفر شد. آنها پس از عبور از مسیرهای دشوار به کوفه رسیدند و در خانه
مختار ثقفی مستقر شدند. قیس در کوفه به عنوان یکی از رابطان اصلی مسلم بن عقیل عمل میکرد و پس از بیعت مردم، گزارش این بیعت و نامهای از سوی مسلم را به همراه
عابس بن ابیشبیب شاکری و
شوذب به مکه نزد امام حسین بازگرداند.
پس از حرکت امام حسین به سمت عراق، ایشان نامهای پاسخگونه به مردم کوفه نوشتند تا آنان را از حرکت خود آگاه سازند. امام این نامه را به قیس بن مسهر سپردند تا به کوفه برساند. درباره محل نگارش و تحویل این نامه به قیس، سه روایت وجود دارد:
نگارش در
منزلگاه حاجر (یا حاجز)
نگارش در
منزلگاه بطنالرمهنگارش در تعبیر ترکیبی الحاجر من بطن الرمه
[ویرایش]
قیس بن مسهر در مسیر کوفه و در منطقه
قادسیه توسط نیروهای مرزی حکومت دستگیر شد. در خصوص هویت فرمانده دستگیرکننده، میان تاریخنگاران اختلاف وجود دارد؛ برخی او را
حصین بن تمیم و برخی دیگر
حصین بن نمیر ثبت کردهاند.
[ویرایش]
قیس پیش از دستگیری، برای جلوگیری از فاش شدن اسامی شیعیان و محتوای نامه امام، آن را نابود کرد. در نحوه نابودی نامه دو گزارش وجود دارد:
۱. پارهپاره کردن نامه
۲. بلعیدن و خوردن نامه
پس از انتقال قیس به دارالاماره،
عبیدالله بن زیاد از او خواست تا نام نویسنده و مخاطبان نامه را فاش کند. با امتناع قیس، ابنزیاد شرط آزادی یا زنده ماندن او را رفتن بر بالای منبر (یا بالای قصر) و لعن کردن امام حسین، پدرش
علی بن ابیطالب و ستایش یزید بن معاویه قرار داد. قیس بن مسهر پس از رفتن به بالای قصر، برخلاف دستور ابنزیاد، به ستایش علی بن ابیطالب و امام حسین پرداخت و از مردم خواست که به یاری امام بشتابند؛ سپس عبیدالله بن زیاد و پدرش را لعن کرد. به دستور ابنزیاد، قیس بن مسهر را از بالای قصر دارالاماره کوفه به پایین پرتاب کردند که بر اثر آن استخوانهایش شکست ولی هنوز رمقی در بدن داشت. در این هنگام، فردی به نام
عبدالملک بن عمیر لخمی (یا شخصیتی با نام مشابه) اقدام به بریدن سر او کرد. این اقدام نشانهای از قساوت مأموران حکومتی بود.
[ویرایش]
خبر شهادت قیس بن مسهر در میان راه به امام حسین رسید. درباره محل دقیق دریافت این خبر توسط امام، سه گزارش جغرافیایی ثبت شده است:
منزلگاه زباله (که در آنجا امام خبر شهادت مسلم، هانی و قیس را به طور رسمی اعلام کردند و به همراهان خود رخصت بازگشت دادند).
منزلگاه زرود؛
منزلگاه عذیب الهجانات. پس از شنیدن خبر شهادت، چشمان امام حسین پر از اشک شد و آیه ۲۳ سوره احزاب را تلاوت فرمودند: «مِنَ الْمُؤْمِنِینَ رِجَالٌ صَدَقُوا مَا عَاهَدُوا اللَّهَ عَلَیْهِ فَمِنْهُمْ مَنْ قَضَى نَحْبَهُ وَمِنْهُمْ مَنْ یَنْتَظِرُ وَمَا بَدَّلُوا تَبْدِیلاً» ترجمه: «از میان مؤمنان مردانی هستند که به آنچه با خدا عهد بستند صادقانه وفا کردند؛ برخی پیمان خود را به آخر بردند و برخی در انتظارند و هرگز تغییر و تبدیلی در عهد خود ندادند.» سپس امام برای قیس طلب رحمت و مغفرت کردند و فرمودند: «بار الها، برای ما و آنان در نزد خود جایگاهی والا قرار ده و ما را در محل رحمتت جمع فرما.»
