|
| ||||||||||||||||||||
عملیات نصر ۴ یکی از عملیاتهای مهم سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در جبهه شمالی جنگ عراق با ایران بود که در ادامه عملیات کربلای ۱۰ و با هدف تصرف شهر ماووت عراق و ارتفاعات مهم مشرف بر آن طراحی و اجرا شد. این عملیات در ۳۱ خرداد ۱۳۶۶ با رمز «یا امام جعفر صادق» آغاز شد و حدود ۱۴ تا ۱۵ روز ادامه یافت. منطقه عملیات در شمال استان سلیمانیه عراق و در ناحیه کوهستانی ماووت قرار داشت. در برخی روایتها، لشکر قدس گیلان بهعنوان یگان محوری در مأموریت تصرف و تأمین ماووت و ژاژیله معرفی شده است. در این روایتها، نقش سردار شهید حسین املاکی در تدبیر امور عملیاتی و همچنین شهادت سردار شهید مهدی خوشسیرت از فرماندهان این محور مورد اشاره قرار گرفته است. ۱ - پیشزمینه[ویرایش]پس از اجرای عملیات کربلای ۱۰ در فروردین ۱۳۶۶، بخشهایی از ارتفاعات مهم منطقه ماووت در تیررس و نفوذ عملیاتی نیروهای ایرانی قرار گرفت. با توجه به اهمیت راهبردی شهر ماووت و ارتفاعات اطراف آن، فرماندهان ایرانی بر آن شدند تا با طراحی عملیاتی جدید، ضمن تکمیل اهداف عملیات قبلی، این شهر و مواضع پیرامونی آن را به تصرف درآورند. پیشبینی میشد که موفقیت در این عملیات، زمینه را برای تسلط بیشتر بر منطقه و حتی تهدید محورهای ارتباطی مهم در استان سلیمانیه فراهم کند. همچنین دستیابی به برخی ارتفاعات از جمله ژاژیله و ایجاد شرایط برای تصرف گردهرش از اهداف بلندمدت این طرح به شمار میرفت. ۲ - اهداف عملیات[ویرایش]اهداف اصلی عملیات نصر ۴ عبارت بود از: تصرف شهر ماووت ؛ آزادسازی و تأمین ارتفاعات مهم منطقه، از جمله: ژاژیله ؛ قشن ؛ گلان ؛ بالوکاوه (تپه دوقلو) ؛ بالوسه ؛ تکمیل اهداف عملیات کربلای ۱۰ ؛ ایجاد زمینه برای تصرف ارتفاع گردهرش ؛ به اسارت درآوردن شمار زیادی از نیروهای دشمن ؛ پیشروی به سمت شرق استان سلیمانیه ۳ - موقعیت منطقه عملیاتی[ویرایش]منطقه ماووت در شمال استان سلیمانیه عراق و در محیطی کوهستانی، صخرهای و صعبالعبور قرار داشت. این منطقه از نظر نظامی به دلیل اشراف ارتفاعات بر شهر، جادهها، پادگانها و مواضع توپخانه از اهمیت بالایی برخوردار بود. ارتفاعات و عوارض مهم منطقه عبارت بودند از: گامو ؛ هزارکانیان ؛ بالوکاوه ؛ قشن ؛ گلان ؛ ژاژیله ؛ بالوسه ؛ گردهرش ؛ ویولان ؛ دولبشک ؛ الاغلو ؛ گوجار . شهر ماووت نیز در میان این ارتفاعات و در مجاورت رودخانه چولان قرار داشت و راههای ارتباطی آن از سمت سردشت و بانه برای ایران و از سمت چوارتا و سلیمانیه برای عراق اهمیت داشت. ۴ - استعداد و آرایش دشمن[ویرایش]پس از عملیات کربلای ۱۰، ارتش عراق با درک اهمیت منطقه، اقدام به گسترش موانع و تقویت خطوط دفاعی کرد. مسئولیت اصلی منطقه بر عهده لشکر ۳۹ پیاده از سپاه یکم عراق بود، اما در جریان عملیات، یگانهای دیگری نیز به منطقه وارد شدند. یگانهای عراق : لشکر ۳۹ پیاده ؛ تیپهای ۳۹ و ۶۰۳ پیاده ؛ تیپ ۴ دفاع وطنی ؛ تیپ ۹۹ مکانیزه ؛ تیپهای ۶۵ و ۶۶ نیروی مخصوص ؛ یک گردان کماندویی ؛ یک گردان مکانیزه مستقل ؛ لشکر ۳۴ پیاده ؛ تیپهای ۹۴، ۹۱، ۷۷ و ۵۰۴ پیاده ؛ گردان ۴ از تیپ ۱ کماندویی سپاه یکم ؛ یگانهای تقویتی ؛ تیپ ۴۳۹ پیاده ؛ تیپهای ۳ و ۱۶ نیروی مخصوص گارد جمهوری ؛ یک گردان از تیپ ۱۰۳ پیاده ؛ سه گردان کماندو از لشکرهای ۲۷، ۲۸ و ۳۴ توپخانه ؛ گردانهای ۶۷۰، ۶۷۷، ۱۹۶، ۷۹ و ۳۲ ۵ - سازمان رزم خودی[ویرایش]عملیات با فرماندهی قرارگاه نجف و توسط یگانهای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی انجام شد. یگانهای عمده عملکننده: لشکر ۱۴ امام حسین – ۲ گردان لشکر ۲۵ کربلا – ۴ گردان لشکر ۱۰۵ قدس – ۳ گردان لشکر ۵۷ حضرت ابوالفضل – ۳ گردان لشکر ۴۱ ثارالله – ۴ گردان لشکر ۳۳ المهدی – ۵ گردان لشکر ۱۵۵ ویژه شهدا لشکر ۳۲ انصارالحسین – ۲ گردان تیپ مستقل ۱۱ امیرالمؤمنین – ۲ گردان تیپ مستقل ۳۵ امام حسن تیپ مستقل ۵۹ مسلم بن عقیل تیپ مستقل ۳۸ زرهی ذوالفقار در مجموع، سازمان رزم تعیینشده برای این عملیات حدود ۲۹ گردان بود. ۶ - طرح عملیات[ویرایش]از آنجا که تصرف شهر ماووت بدون تسلط بر ارتفاعات مشرف بر آن ممکن نبود، عملیات در چهار محور اصلی طراحی شد: یال غربی گلان و ارتفاع ژاژیله ؛ ادامه یال قشن تا قلل ۱، ۲ و ۳ و شهر ماووت ؛ یال میرآوه و بالوکاوه (تپه دوقلو) ؛ از بالوسه تا یال غربی قشن در طراحی عملیات، از تجربه عملیات کربلای ۱۰ استفاده شد؛ از جمله: پرهیز از حمله مستقیم از روبهرو به ارتفاعات ؛ استفاده از شیارها برای نزدیک شدن به مواضع دشمن ؛ حمله از جناحین ؛ تلاش برای تثبیت سریع مواضع از طریق احداث خاکریز ۶.۱ - شرح عملیاتحرکت نیروها از غروب ۳۰ خرداد ۱۳۶۶ آغاز شد. رزمندگان، پس از شناساییهای اطلاعات عملیات و با تجهیز عمدتاً سبک و نیمهسنگین، از خطوط عملیات کربلای ۱۰ و محورهای اطراف به سمت اهداف تعیینشده حرکت کردند. طولانی بودن مسیر، دشواری زمین، سرمای منطقه و ضرورت حفظ غافلگیری، از ویژگیهای مهم مرحله آغازین عملیات بود. از حدود ساعت ۱:۱۰ بامداد ۳۱ خرداد ۱۳۶۶ برخی یگانها با دشمن درگیر شدند و در ساعت ۲ بامداد فرمان عمومی آغاز عملیات با رمز «یا امام جعفر صادق» صادر شد. ۶.۲ - مرحله نخستدر محورهای مختلف، نیروهای ایرانی موفق شدند: قلل ۱ و ۲ قشن را تصرف کنند. روی یال غربی ژاژیله و گلان مستقر شوند. پایگاههای دشمن در جنوب ژاژیله را به تصرف درآورند. قله ۱۵۹۶ بالوکاوه و تپه دوقلو را تصرف کنند همزمان، سایر یگانها با نفوذ در عمق خاک عراق و کنترل راههای مواصلاتی منتهی به ماووت، فشار شدیدی بر مواضع دشمن وارد کردند. در برخی گزارشها آمده است که نیروهای ایرانی تا عمق ۲۵ کیلومتری خاک عراق نفوذ کردند. با روشن شدن هوا، بخش اعظم اهداف اولیه تأمین شده بود، اما حضور نیروهای عراقی در غرب ماووت مانع از الحاق کامل محورها و سقوط سریع شهر شد. در ادامه، در شب دوم، یال قشن در نبردی نزدیک و تنبهتن بهطور کامل تصرف شد و در دشت بالوسه نیز نیروهای ایرانی تا نزدیکی شهر پیشروی کردند. پس از آن، تمرکز فرماندهی عملیات بر: احداث خاکریز در جلوی شهر ؛ تثبیت مواضع به دست آمده ؛ مقابله با پاتکهای دشمن قرار گرفت. در روزهای بعد، ارتش عراق چندین بار برای بازپسگیری مناطق از دسترفته دست به پاتک زد، اما این حملات با مقاومت نیروهای ایرانی ناکام ماند. در مقابل، نیروهای خودی نیز برای رفع نواقص برخی محورها، بهویژه در قشن و تپه دوقلو، عملیاتهای تکمیلی انجام دادند. سرانجام پس از حدود ۱۵ روز نبرد، عملیات با تصرف شهر ماووت و ارتفاعات مهم منطقه پایان یافت. ۷ - نتایج عملیات[ویرایش]درباره نتایج دقیق عملیات، در منابع مختلف ارقام و تعابیر متفاوتی دیده میشود، اما در مجموع عملیات نصر ۴ از موفقیتهای مهم ایران در جبهه شمالی جنگ به شمار میرود. در گزارشهای مختلف، وسعت مناطق آزادشده حدود ۵۰ تا ۷۰ کیلومتر مربع ذکر شده است. تلفات و اسرا : ۵۵۷ تا ۵۶۰ نفر اسیر و بیش از ۵۵۰۰ تا ۶۰۰۰ نفر کشته و زخمی . خسارات واردشده به دشمن : انهدام دهها قبضه انواع آتشبار ؛ انهدام تعداد زیادی خودروی نظامی ؛ انهدام دهها دستگاه تانک و نفربر ؛ نابودی حجم زیادی از مهمات و سلاح سبک و نیمهسنگین ؛ ساقط شدن دستکم یک فروند جنگنده عراقی ؛ انهدام ۲۷ دستگاه تانک و نفربر و... ۸ - ویژگیهای عملیاتی[ویرایش]عملیات نصر ۴ از چند جهت دارای اهمیت بود: اجرا در منطقهای بسیار دشوار و کوهستانی ؛ بهرهگیری از تاکتیکهای جنگ کوهستانی ؛ استفاده مؤثر از شناساییهای اطلاعات عملیات ؛ هماهنگی مناسب میان پیاده، تخریب، توپخانه، پدافند و مهندسی رزمی ؛ تکمیل نسبی اهداف عملیات کربلای ۱۰ ؛ افزایش فشار بر مواضع عراق در شمال جبهه ۹ - جمعبندی[ویرایش]عملیات نصر ۴ را میتوان یکی از عملیاتهای موفق ایران در جبهه شمالی جنگ دانست که ضمن تصرف شهر ماووت و ارتفاعات مهم پیرامونی، تلفات و خسارات سنگینی بر نیروهای عراقی وارد کرد. این عملیات همچنین نشاندهنده توان نیروهای ایرانی در طراحی و اجرای نبرد در زمینهای سخت کوهستانی و بهرهگیری از تجارب عملیاتهای پیشین بود. ردههای این صفحه : شهدای عملیات نصر چهار (استان مازندران) | عملیات های نظامی جنگ عراق با ایران
|
||||||||||||||||||||
