|
| ||||||||||||||||||||
عملیات اچ-۳ یا حمله به پایگاههای الولید یکی از مهمترین و پیچیدهترین عملیاتهای هوایی نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران در جنگ عراق با ایران بود که در ۱۵ فروردین ۱۳۶۰ (۴ آوریل ۱۹۸۱) اجرا شد. این عملیات هدفمند به مجموعه پایگاههای هوایی اچ-۳ در غرب عراق، نزدیک مرز اردن، انجام گرفت. فاصله این پایگاهها از مرزهای ایران حدود ۱۰۰۰ کیلومتر بود و عراق تصور میکرد این فاصله زیاد باعث میشود این مکانها از دسترس حملات ایران خارج باشند. این عملیات از نظر برد طولانی، برنامهریزی دقیق، سوختگیریهای متعدد هوایی و پرواز در ارتفاع بسیار پایین در عمق خاک دشمن به عنوان یکی از برجستهترین عملیاتهای هوایی در تاریخ جنگهای معاصر شناخته میشود. نتایج آن شامل انهدام بیش از ۴۸ هواپیمای عراقی بدون ایجاد تلفات انسانی در سوی ایرانی بود. ۱ - پیشزمینه[ویرایش]در ماههای نخست جنگ عراق با ایران (۱۳۵۹–۱۳۶۷)، نیروی هوایی ایران با اجرای عملیاتهایی مانند کمان ۹۹ خسارات قابل توجهی به پایگاههای هوایی عراق وارد کرد. در پاسخ، فرماندهان عراقی برای حفظ بخشی از ناوگان هوایی خود، تعدادی از هواپیماهای راهبردی و بمبافکنها را به مجموعه پایگاههای اچ-۳ (شامل الولید، اچ-۳ شمال غربی و اچ-۳ جنوب غربی) در غرب عراق منتقل کردند. این پایگاهها در نزدیکی مرز اردن قرار داشتند و دارای زیرساختهای قوی پدافندی بودند، از جمله سامانههای سام-۲، سام-۳، سام-۶ و توپهای ضدهوایی. اطلاعات شناسایی نشان میداد که این مکانها به عنوان پناهگاهی برای هواپیماهای مهم عراق، از جمله توپولف ۱۶/۲۲، میگ ۲۳، سوخو ۲۰، میراژ اف۱ و اف-۱۶، عمل میکردند. این موضوع باعث شد فرماندهان نیروی هوایی ایران طرحی برای حمله به این مجموعه پایگاهی تدوین کنند. ۲ - طراحی عملیات[ویرایش]طرح اولیه عملیات توسط سرهنگ قاسم گلچین، افسر استراتژیک نیروی هوایی، انجام شد. هدف طرح، اجرای یک حمله غافلگیرانه با استفاده از جنگندههای F-۴E فانتوم بود که میتوانستند بار سنگینی از سلاحها را حمل کنند. سرهنگ فرجالله براتپور به عنوان فرمانده ارشد گروه عملیاتی تعیین شد. وی همراه با ۷ فروند دیگر F-۴E از پایگاه تبریز به پرواز درآمد. دو هواپیمای دیگر نیز به عنوان رزرو در پایگاه همدان آماده نگه داشته شدند. برای پوشش حمله اصلی، ۲ فروند F-۵ از پایگاه تبریز نیز مأموریتهای ایذایی علیه پالایشگاه کرکوک را انجام دادند تا دفاع هوایی عراق را منحرف کنند. ۳ - شرح عملیات[ویرایش]مسیر پروازی این عملیات بسیار پیچیده بود: هواپیماها از پایگاه تبریز به سمت شمال غربی ایران پرواز کردند. پس از ورود به آسمان سوریه و عراق، در ارتفاع بسیار پایین (۲۰–۳۰ متر) پرواز کردند تا از دید رادارهای عراقی خارج بمانند. در مجموع، چهار مرحله سوختگیری هوایی توسط هواپیماهای سوخترسان بوئینگ ۷۰۷ و بوئینگ ۷۴۷ انجام شد، که دو مرحله آن در خاک سوریه و عراق صورت گرفت. مسافت کل پرواز حدود ۳۸۰۰ کیلومتر (رفت و برگشت) بود و مدت زمان آن حدود ۵ ساعت تخمین زده شد. ۴ - حمله به پایگاهها[ویرایش]پس از رسیدن به هدف، گروههای هواپیمایی به صورت هماهنگ به پایگاههای الولید، اچ-۳ شمال غربی و اچ-۳ جنوب غربی حمله کردند. هواپیماهای عراقی که روی باند و در آشیانهها قرار داشتند، هدف قرار گرفتند. در این حمله، هواپیماهای ایرانی از تسلیحاتی مانند بمبهای MK۸۲/۸۳/۸۴، موشکهای ماوریک و بمبهای خوشهای استفاده کردند. برخی از هواپیماها نیز با انجام مانورهای دفاعی، از دید سامانههای پدافندی عراق پنهان ماندند. یکی از فانتومهای ایرانی پس از دریافت آسیب در جریان پرواز، مجبور به فرود اضطراری در سوریه شد. خلبانان این هواپیما پس از چند روز با وساطت دیپلماتیک به ایران بازگشتند. در کل این عملیات هیچ خلبان یا هواپیمایی به شهادت نرسیدند. ۵ - نتایج عملیات[ویرایش]انهدام ۴۸ هواپیمای عراقی شامل توپولف ۱۶/۲۲، میگ ۲۳، سوخو ۲۰، میراژ اف۱ و اف-۱۶. خرابی ۳ آشیانه، ۲ رادار و چندین سامانه پدافندی در پایگاههای هدف. خسارت به بیش از ۲۰ هواپیمای دیگر که قابلیت تعمیر نداشتند. تلفات انسانی عراق: ۱۴ پرسنل نظامی کشته شدند. این عملیات باعث تضعیف شدید توان هوایی عراق و افزایش روحیه دفاعی مردم ایران شد. از سوی دیگر، فرماندهان عراقی پس از این حمله تحت فشار شدید قرار گرفتند و برخی از آنها اعدام یا برکنار شدند. ۶ - تحلیل و مقایسه[ویرایش]عملیات اچ-۳ از نظر پیچیدگی فنی و استراتژیک با برخی از معروفترین عملیاتهای هوایی تاریخ مقایسه شده است: حمله اسرائیل به فرودگاه لوزیان در جنگ ۱۹۶۷: هر دو عملیات از نوع غافلگیرانه بودند، اما مسیر اچ-۳ طولانیتر و نیازمند سوختگیری در خاک دشمن بود. حمله اسرائیل به مقر فتح در تونس در جنگ ۱۹۸۵: هر دو عملیات از نظر برد طولانی قابل مقایسه بودند، اما اچ-۳ با زیرساختهای پدافندی قویتری مواجه شد. این عملیات همچنین به عنوان اولین مورد موفقیتآمیز سوختگیری هوایی در ارتفاع پایین در خاک دشمن در تاریخ نظامی شناخته میشود. ۷ - اهمیت تاریخی[ویرایش]عملیات اچ-۳ به دلیل دقت برنامهریزی، هماهنگی بالا و عدم تلفات ایرانی، در دانشکدههای نظامی جهان مورد مطالعه قرار گرفته است. این عملیات همچنین نمونهای از استفاده خلاقانه از منابع محدود در شرایط تحریم و کمبود فناوری پیشرفته بود. در ایران، نتایج این عملیات باعث دیدار خلبانان با امام خمینی و تقدیر از آنها شد. برخی از خلبانان شرکتکننده در این عملیات، مانند خلیل خضرایی و حسین خسروی، در سالهای بعد به شهادت رسیدند. ردههای این صفحه : عملیات های نظامی جنگ عراق با ایران
|
||||||||||||||||||||
